2026-10-21T05:17:25Zhttps://ebyu-rdlopen.rawdatalibrary.net/oai/requestoai:ebyu-rdlopen.rawdatalibrary.net:ebyu/274652026-10-20T22:45:53Zopenairedrivercom_ebyu_10007col_ebyu_25981col_ebyu_25969Bayburtlu Ağlar Baba Divanı'nın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğüBayburtlu Ağlar Baba Divanı's contextual index and functional dictionaryHakan GündüzhevProf. Dr. Necdet TozluTasavvufî düşüncenin Anadolu coğrafyasındaki edebî izdüşümleri, yüzyıllar boyunca halkın manevi dünyasını şekillendiren en önemli kaynaklardan biri olmuştur. Bu bağlamda, Anadolu sahasında yetişmiş mutasavvıf şairlerin sözlü ve yazılı kültüre yaptığı katkılar, yalnızca edebiyat tarihi açısından değil, halk kültürü ve dinî-mistik geleneklerin sürekliliği açısından da önem arz etmektedir. XX. yüzyılda Bayburt çevresinde yetişen Ağlar Baba, bu gelenek içerisinde değerlendirilmesi gereken dikkate değer bir sûfî şairdir. Ağlar Baba Divanı'na yönelik hazırlanan bu çalışma, Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak'ın yürütücülüğünü üstlendiği TEBDİZ (Türk Edebiyatının Bağlamlı Dizinleri ve İşlevsel Sözlüğü) projesi kapsamında gerçekleştirilmiş olup söz konusu divanda geçen kelimelerin bağlama dayalı anlamlarının sistematik olarak kayda geçirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın temelini, Prof. Dr. Necdet Tozlu tarafından yayımlanan Ağlar Baba Divanı (İnceleme–Metin) başlıklı edisyon kritikli metin oluşturmaktadır. Bu doğrultuda divanda yer alan kelime kadrosu ayrıntılı biçimde analiz edilerek eser boyunca kullanılan deyimler, atasözleri, dua kalıpları, argo ifadeler, ayet ve hadisler, kalıp ifadeler, kelam-ı kibar bağlam içinde anlamlandırılmış ve tasnif edilmiştir. Ayrıca divanda geçen ikilemeler, bağlaçlar, edatlar, ünlemler, eş ve zıt anlamlı sözcükler, günlük hayatla ilgili eşyalar ve giysiler, peygamberler, melekler, dini şahsiyetler, hayvan ve bitki adları, kıymetli taşlar, Arapça ve Farsça tamlamalar, mitolojik kahramanlar, efsanevi figürler, kutsal kitap göndermeleri, astrolojik ögeler, harf ve kelime oyunları, dini ve tasavvufi terimler, beddualar ile şehir ve mekân adları da bu incelemenin kapsamı içinde değerlendirilmiştir. Böylece eser, yalnızca bir şiir metni olarak değil, aynı zamanda zengin bir kültür ve anlam haritası olarak ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: TEBDİZ, Bağlamlı Dizin, Ağlar Baba Divanı, İşlevsel SözlükThe literary reflections of Sufi thought in Anatolia have been one of the most important sources that shaped the spiritual world of the people for centuries. In this context, the contributions of Sufi poets who grew up in Anatolia to oral and written culture are important not only in terms of literary history but also in terms of the continuity of folk culture and religious-mystical traditions. Ağlar Baba, who grew up in the Bayburt region in the 20th century, is a remarkable Sufi poet who should be evaluated within this tradition. This study, which was prepared for Ağlar Baba Divan, was carried out within the scope of the TEBDİZ (Contexted Index and Functional Dictionary System of Turkish Literature) project, conducted by Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak, and aims to systematically record the contextual meanings of the words in the said divan. The basis of the study is the critical text titled Ağlar Baba Divanı (Study-Text) published by Prof. Dr. Necdet Tozlu. In this context, the vocabulary in the divan was analyzed in detail and idioms, proverbs, prayer patterns, slang expressions, verses and hadiths, formulaic expressions, polite words used throughout the work were interpreted and classified within the context. In addition, the reduplications, conjunctions, prepositions, exclamations, synonyms and antonyms, objects and clothes related to daily life, prophets, angels, religious figures, animal and plant names, precious stones, Arabic and Persian phrases, mythological heroes, legendary figures, holy book references, astrological elements, letter and word games, religious and mystical terms, curses, city and place names in the divan were evaluated within the scope of this review. Thus, the work was considered not only as a poetic text but also as a rich cultural and semantic map. Keywords: TEBDİZ, Contextual Index, Ağlar Baba Divanı, Functional DictionaryErzincan Binali Yıldırım University2025Doctoral Thesishttps://rdlopen.rawdatalibrary.net/r/ebyu/27465trinfo:eu-repo/semantics/openAccessinfo:eu-repo/semantics/doctoralThesishttps://ebyu-rdlopen.rawdatalibrary.net/tr/items/ebyu/27465