2026-10-21T05:17:39Zhttps://ebyu-rdlopen.rawdatalibrary.net/oai/requestoai:ebyu-rdlopen.rawdatalibrary.net:ebyu/276152026-10-20T22:46:03Zopenairedrivercom_ebyu_10007col_ebyu_25981col_ebyu_25969Erzincan ilindeki karayollarına yakın arazilerde yetiştirilen buğdayların ağır metal içeriklerinin ve sağlık risklerinin araştırılmasıInvestigation of heavy metal content and health risks of wheat grown in areas near highways in Erzincan provinceSena AkbaşProf. Dr. Mustafa Fatih ErtugayBu çalışmada, Erzincan organize sanayi çevresindeki Erzincan–Erzurum karayolundan farklı noktalardan toplanan ekmeklik buğdaylardaki (Triticum aestivum) trafik, endüstriyel üretim ve tarımsal faaliyet kaynaklı alüminyum, arsenik, krom, manganez, kobalt, nikel, bakır, demir, çinko ve gümüş gibi ağır metal seviyelerinin karayoluna olan mesafeye bağlı olarak değişimi ve bu kirliliğin buğday tüketimi yoluyla insan sağlığı açısından oluşturduğu potansiyel riskler değerlendirilmiştir. Arsenik (0.0289–0.0117 µg kg⁻¹), krom (0.250–0.078 µg kg⁻¹), alüminyum (20.19–3.66 µg kg⁻¹), kobalt (0.120–0.046 µg kg⁻¹), manganez (53.19–18.16 µg kg⁻¹), nikel (3.10–1.40 µg kg⁻¹), bakır (6.30–2.73 µg kg⁻¹ ), demir (56.47–32.79 µg kg⁻¹), çinko (39.01–26.98 µg kg⁻¹) ve gümüş (0.00317–0.00028 µg kg⁻¹) gibi çeşitli ağır metallerin seviyelerinin karayolundan olan mesafeye bağlı olarak azalma gösterdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte, insan sağlığına yönelik risk değerlendirmesi kapsamında hesaplanan tehlike indeksi (HI) değerinin, 1'in üzerinde bulunması, toplam sağlık riskinin tek bir metalden ziyade çoklu metal maruziyetinin birleşik etkisinden kaynaklandığını göstermektedir. Hedeh Tehlike Katsayıları (THQ) bakımından, özellikle manganez (THQ= 1.779) ve kobaltın (THQ=1.746) değerlerinin 1'in üzerinde olması, HI'nin yükselmesinde baskın belirleyiciler olarak öne çıkmıştır. Diğer metallerin THQ değerleri 1'in altında kalmasına rağmen, toplam etkiyi artırarak HI'nin büyümesine katkı sağladığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, çalışma alanında yetiştirilen buğdayın kısa vadede doğrudan "tehlikeli" olarak değerlendirilmesinden ziyade, özellikle uzun dönemli tüketim senaryolarında insan sağlığı açısından izlenmesi gerektiği ortaya konulmuştur.In this study, the variation of heavy metal concentrations—including aluminum, arsenic, chromium, manganese, cobalt, nickel, copper, iron, zinc, and silver—in bread wheat (Triticum aestivum) samples collected from different locations along the Erzincan–Erzurum highway near the Erzincan Organized Industrial Zone was investigated in relation to distance from the roadway. Potential human health risks associated with wheat consumption were also assessed, considering contributions from traffic emissions, industrial activities, and agricultural practices. It was determined that the concentrations of various heavy metals, including arsenic (0.0289–0.0117 µg kg⁻¹), chromium (0.250–0.078 µg kg⁻¹), aluminum (20.19–3.66 µg kg⁻¹), cobalt (0.120–0.046 µg kg⁻¹), manganese (53.19–18.16 µg kg⁻¹), nickel (3.10–1.40 µg kg⁻¹), copper (6.30–2.73 µg kg⁻¹), iron (56.47–32.79 µg kg⁻¹), zinc (39.01–26.98 µg kg⁻¹), and silver (0.00317–0.00028 µg kg⁻¹) showed a decreasing trend with increasing distance from the highway. However, the calculated Hazard Index (HI) exceeding unity indicates that the overall health risk arises from the combined effects of multiple metal exposures rather than from a single element. In terms of Target Hazard Quotient (THQ), manganese (THQ=1.779) and cobalt (THQ=1.746) having values above 1 emerging as dominant contributors to the elevated HI values. Although the THQ values of the remaining metals were below unity, their cumulative effects contributed to the overall increase in HI. Consequently, while the wheat produced in the study area cannot be classified as acutely hazardous, the findings highlight the necessity of monitoring potential health risks associated with long-term consumption.Erzincan Binali Yıldırım University2026Master Thesishttps://rdlopen.rawdatalibrary.net/r/ebyu/27615trinfo:eu-repo/semantics/openAccessinfo:eu-repo/semantics/masterThesishttps://ebyu-rdlopen.rawdatalibrary.net/tr/items/ebyu/27615