Tatar Türkçesinde Tefsir Çalışmaları

Son yıllarda gerek Rusya’da gerekse diğer ülkelerde yapılan bilimsel faaliyetler, Tatarların tarihsel, felsefi ve dini düşüncesinin gelişim kalıplarını ve eğilimlerini daha objektif bir şekilde tanımlamayı mümkün kılmıştır. Bu çalışmalar hem Türk halklarının kültürünün gelişimindeki rolünü hem de Rusya halklarının felsefesinin bir parçası haline gelen Tatar dini-felsefi düşüncesinin özelliklerini ortaya çıkarmaktadır. Tatarların İslam dünyasıyla olan uluslararası ilişkilerindeki en önemli etken Osmanlı dönemindeki kültürel bağlarında kendini göstermiştir. Aslında Osmanlı Devleti ile fikrî düzeyde başlayan ilişkiler ne yazık ki Rusya'daki Müslümanlar arasında siyasi ve ideolojik bir boyut kazandığı bahanesiyle sekteye uğramıştır. Tatar-Türk şerhlerinde, genel olarak Tatarların ideolojik ve siyasi mücadelesinin ana aşamaları belli bir şekilde yansıtılmıştır. Diğer bir ifade ile Rusya’daki Müslüman toplumların bulunduğu bölge ve çok kültürlü ortam, Kur’ân’ın yeniden düşünülmesini ve mevcut Müslüman eğitim sisteminin yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılmıştır. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında dini düşüncenin evriminin özelliklerinden bahsetmek gerekirse, bunun Tatarların ve Rusya’da yaşayan diğer birçok Müslüman toplumun öz bilincinin aktif gelişim dönemi ile ilgili olduğuna dikkat etmeliyiz. Çünkü bu dönemde, Rusya’da yaşayan Müslüman toplumların eğitime yönelişleri gözle görülür şekilde artmış, bunun sonucu olarak Cedidcilik (yenilikçilik) olgusu ortaya çıkmıştır. Çalışmamızda, öncellikle Tatar tefsir geleneğindeki Tatar Türkçesi ile yazılmış tefsirlerin tarihî arka planı sergilenecektir. Daha sonra bu tefsirler yazılırken genellikle başvurulan Arapça ve Türkçe kaynaklar ile ilgili özet bilgiler aktarılacak, ardından Rusya Müslüman toplumlarında yaygınlık kazanan tefsirlerle ilgili kısa bilgiler verilecektir.