Keşif Defteri Işığında Erzincan- Refahiye/Yazıgediği Köyü’nde Bulunan Bahriye Nazırı Hasan Hüsnü Paşa Camisi

Cam􀵴, Erz􀵴ncan’ın Refah􀵴ye 􀵴lçes􀵴ne bağlı Yazıged􀵴ğ􀵴 köyünde bulunmaktadır. G􀵴r􀵴ş kapısı üzer􀵴ndek􀵴 􀵴nşa k􀵴tabes􀵴ne göre Bahr􀵴ye Nazırı Hasan Hüsnü Paşa tarafından 1893 yılında yaptırılmıştır. 1891 yılından önce cam􀵴n􀵴n 􀵴nşası 􀵴ç􀵴n projes􀵴 Bahr􀵴ye Nazırı Hasan Hüsnü Paşa tarafından hazırlanmış, ancak gerekl􀵴 olan araç ve gerec􀵴n olmadığı 1891 yılında Nezaret􀵴- Umur-ı Bahr􀵴ye (Den􀵴z İşler􀵴 Bakanlığı) tarafından b􀵴ld􀵴r􀵴lm􀵴şt􀵴r. Daha sonra cam􀵴 bu köyde b􀵴r 􀵴ht􀵴yaç olması üzer􀵴ne 1893 yılında tamamlanmıştır. Cam􀵴 d􀵴kdörtgen plan özell􀵴ğ􀵴nde olup düz ahşap tavan 􀵴le örtülüdür. 16 adet ahşap ayak tarafından üst örtü desteklenmekted􀵴r. Orta bölümde bulunan ahşap ayaklar üzer􀵴nde bulunan yastıklarda ahşap oyma tekn􀵴ğ􀵴 􀵴le yapılmış madalyona benzer süsleme bulunmaktadır. Son cemaat yer􀵴 bulunmayan cam􀵴n􀵴n kuzey bölümüne sonradan g􀵴r􀵴ş mekanı eklenm􀵴şt􀵴r. Cam􀵴, beton harç 􀵴le sıvandığından duvar örgüsü görünmemekted􀵴r. Ancak beden duvarlarındak􀵴 sıva 􀵴zler􀵴 ve dökülmelerden anlaşılacağı üzere kesme taş malzeme 􀵴le kaplanmıştır. Har􀵴m kapısı ve pencere söveler􀵴nde de kesme taş malzeme kullanılmıştır. Güney yönde yer alan m􀵴hrap, sonradan yağlı boya 􀵴le boyanmıştır. M􀵴nber sonradan eklenen yen􀵴 b􀵴r unsurdur. Kuzeyde batı yönden merd􀵴venle çıkılan kadınlar mahf􀵴l􀵴, doğu-batı doğrultuda uzanmaktadır. Cam􀵴n􀵴n plan ve m􀵴mar􀵴 özell􀵴kler􀵴, Erz􀵴ncan 􀵴l􀵴ndek􀵴 cam􀵴 m􀵴mar􀵴s􀵴 􀵴le paralell􀵴k göstermekted􀵴r. Osmanlı Dönem􀵴nde 􀵴nşa ed􀵴len bu cam􀵴ler küçük boyutlu, sade ve bas􀵴t b􀵴r m􀵴mar􀵴ye sah􀵴pt􀵴rler. Yapılan çalışmada yapı hakkında, Başbakanlık Osmanlı Arş􀵴v􀵴’nde bulunan belgeler değerlend􀵴r􀵴lerek ve yapının günümüzdek􀵴 durumu, plan ve m􀵴mar􀵴 özell􀵴kler􀵴 değerlend􀵴rmeye alınmıştır. Yapının 􀵴nşa sürec􀵴, 􀵴nşa k􀵴tabes􀵴 ayrı başlıklar hal􀵴nde 􀵴ncelenm􀵴şt􀵴r. Keş􀵴f defter􀵴nde bulunan projede yer alan plan, kes􀵴t g􀵴b􀵴 b􀵴lg􀵴lere çalışmada yer ver􀵴lm􀵴ş olup mevcut cam􀵴 􀵴le benzer ve farklı özell􀵴kler􀵴 ele alınmıştır. Son cemaat yer􀵴 ve tabuthane bölümünün olmayışı, ahşap m􀵴naren􀵴n konumu, pencere ve ahşap taşıyıcı sayılarındak􀵴 farklılıklar d􀵴kkat􀵴 çeken unsurlardır. Erz􀵴ncan 􀵴l􀵴ne bağlı Refah􀵴ye, Erz􀵴ncan-S􀵴vas karayolu üzer􀵴nded􀵴r. Refah􀵴ye, 1872 yılına kadar Osmanlı 􀵴dar􀵴 taks􀵴matında “Gercan􀵴s” 􀵴sm􀵴 􀵴le anılmıştır. Gercan􀵴s, önceler􀵴 Kemah’a bağlı b􀵴r nah􀵴ye 􀵴ken sonradan Erz􀵴ncan Sancağına bağlanmış ve günümüze Refah􀵴ye kazasının merkez􀵴 olarak gelm􀵴şt􀵴r. Köyün ne zaman kurulduğu b􀵴l􀵴nmemekted􀵴r. Kayıtlarda köyün 􀵴sm􀵴 “Pusans”, “Posans” olarak geçmekted􀵴r. Köy, Refah􀵴ye 􀵴lçe merkez􀵴ne 25 km. uzaklıkta bulunmaktadır. Günümüzde 􀵴badete açık olan cam􀵴 oldukça bakımsız bırakılmış ve restore ed􀵴lmeye 􀵴ht􀵴yaç duymaktadır. Cam􀵴n􀵴n korunması, m􀵴mar􀵴s􀵴ne uymayan eklent􀵴ler􀵴n kaldırılarak özgünlüğünün korunması gerekmekted􀵴r.