Diken, Hasan Ali

Eski Türklerdeki halk mutfağı faaliyetlerine bakıldığında, Orta Asya veya Türkistan sahasında teşekkül eden geleneksel mutfak kültürü uygulamalarını kapsayan bir tarihsel arka planın varlığına şahit olmak mümkündür. Zira eski Türkler arasında vuku bulan halk mutfağı uygulamaları, ilgili sahada kurulan Türk devletlerine ait tebaanın ortak ve yaygın dünya görüşünü yansıtmaktadır. Nitekim Hun, Göktürk ve Uygur devletlerinin hüküm sürdüğü devirler itibarıyla; Türk halk kültürünün teşekkül ve tekâmül etme süreci kapsamında ortaya konulan halk mutfağı pratikleri, geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bu yayılma durumu, şüphesiz, Türklerin; “insan”, “zaman” ve “mekân” unsurları bağlamındaki zorunlu mutfak ihtiyaçlarını da ön plana çıkarmıştır. Söz konusu istikamette, Orta Asya veya Türkistan bozkırlarını mesken tutan eski Türklere dair halk mutfağı ögelerinin, belli başlı tarihsel ve kültürel kodlar ekseninde ele alınması elzemdir. Malum minvalde; Hun, Göktürk ve Uygur olarak sıralanan eski Türk devlet düzenleri; halkın geleneksel bağlamlı mutfak etkinliklerinin pratiğe döküldüğü belli başlı zaman dilimlerine tekabül eden tarihsel ve kültürel bir çerçeveye işaret etmektedir. Dolayısıyla eski Türklerin halk mutfağı ürünlerini, bahse konu devletlerin hâkim oldukları devirlerden hareketle izah etmek lazımdır. Bahsedilen düzleme istinaden, bu çalışmada, eski Türklerin halk mutfağı zeminindeki geleneksel aktiviteleri; mevzubahis dönemlerde cereyan eden yeme-içme kültüründen yola çıkılarak açıklanmaya çalışılmıştır. İlgili doğrultuda, eldeki mevcut tarihsel verilere yönelik olarak, eski Türk halk kültürünün “mutfak faktörleri” temelindeki geleneksel kodlarına yer verilmiştir. Sonuç olarak; eski Türklere özgü bir biçimde oluşan, gelişen, yerleşen ve yayılan halk mutfağı anlayışının; kültürel sürekliliği belirleyici, yönlendirici, destekleyici ve şekillendirici yönleri; “yöneten” ve “yönetilen” kesimler dikkate alınmak suretiyle; o dönemlerdeki üretim, tüketim, dağıtım ve ticaret mahsullerini takiben tespit edilmiştir.