Ozkan Vardar, Deniz; Gumusel, Belma Kocer; Yildiztekin, Gizem; Erdoğmuş, Ekin

Bağırsak mikrobiyotası, insanların ve hayvanların sindirim ka- nallarında yaşayan çeşitli mikroorganizmaların bir araya gelmesi so- nucu olu şan ve bakteri, virüs ile baz ı ökaryotlar dâhil binlerce mikroorganizmayı içeren bir yap ıdır. Bacteroidetes, Firmicutes, Pro- teobacteria ve Fusobacterianın baskın olarak bulunduğu bağırsak mik- robiyotası, konakçının genetiği ve beslenme şekline göre de ğişiklik göstermektedir. Bağırsak mikrobiyotasının insan metabolizmas ı üze- rinde birçok etkisinin oldu ğu; mikrobiyotanın bağırsak mukozal yü- zeylerini kolonize ederek patojenlerden korunmay ı desteklediği, bağışıklık sistemini güçlendirdiği, insülin direncini değiştirdiği ve in- sülinin salgılanmasını etkilediği bildirilmektedir. Metabolik ürünlerin birçoğu bağırsak mikrobiyomunda bulunan bakteriler taraf ından üre- tildiği için mikrobiyomun de ğişmesi çeşitli hastalıklara sebep olabil- mektedir. Endüstriyel ve tarımsal uygulamalar için kullanılan sentetik kimyasal maddeler çevrenin yaygın şekilde kirlenmesine yol açmakta- dır. Bu çevresel kirleticilerin insan sağlığı üzerindeki etkilerinin araş- tırıldığı çok say ıda çal ışma bulunmaktad ır ve organizmada farkl ı hedef organların etkilendiği çalışmalar da rapor edilmiştir. Özellikle son yıllarda yapılan çalışmalarda, çevresel kirleticilerin bağırsak mik- robiyotası ile etkileşimine ve bu etkile şim sonucunda bağırsak mik- robiyomunun bile şiminin, enerji metabolizmas ını, besin emilimi miktarını ve bağışıklık sistemi işlevlerini değiştirebileceğine, bununla birlikte toksik etkilerin oluşabileceğine işaret edilmektedir. Bu derleme kapsamında, sıklıkla maruz kal ınabilen çevresel kirleticiler aras ında yer alan pestisitler, ftalatlar ve bisfenol A’n ın bağırsak mikrobiyotası üzerindeki etkilerini inceleyen in vivo ve in vitro çalışmalar araştırılmış; bu bileşiklerin mikrobiyotanın fonksiyonlarını ve yapısını ne şekilde etkilediği ile buna ba ğlı ortaya çıkabilecek istenmeyen etkileri de ğer- lendirilmiştir.

Unal, Sedat; Gözcü, Sefa; Polat, Heybet Kerem; Aytekin, Eren

Oküler ilaç uygulamalar ı, gözün yap ısal karmaşıklığı ve sa- vunma mekanizmaları nedeniyle oftalmologlar ve oküler ilaç ta şıyıcı sistemler üzerine çalışan bilim insanları için çok zorlu bir alandır. Farklı kornea katmanları, sklera, konjonktival kan akışı, gözyaşı seyreltmesi ve kan retina bariyeri gibi engeller, gözün anterior ve posterior kısım- larına ilaç uygulanması etkinliğini sınırlamaktadır. Konvansiyonel okü- ler ilaç uygulama şekilleri aras ında oküler göz damlas ı tüketiciler tarafından yaygın olarak tercih edilmektedir. Fakat bu göz damlalarının oküler bariyerlerden emilimi sınırlı olduğu için düşük biyoyararlanıma sahiptir bu sebeple sık uygulama gerektirmektedir. Bu durum ise hasta uyuncunu azaltmaktadır. Ayrıca bazı durumlarda etkin maddenin çö- zelti şeklinde hazırlanması mümkün olmamaktadır. Bu sebeple yine damla şeklinde kullanılabilen süspansiyon, emülsiyon gibi farklı dozaj şekilleri de geliştirilmeye çalışılmaktadır. Fakat bu tarz formülasyonlar da formülasyona bağlı stabilite ve yüksek viskozite gibi ciddi sıkıntılar barındırmaktadır. Hem gözün yap ısal sorunları hem de dozaj şekille- rinde istenilen etkilerin elde edilememesi ara ştırmacıları farklı çalış- malara itmektedir. Bu nedenle bilim insanlar ı, göze ilaç verme potansiyelini ve dolayısıyla tedavi etkinliğini artırmak için çeşitli ilaç taşıyıcı sistemleri tasarlamış ve incelemişlerdir. Nanopartikül, lipozom, mikroemülsiyon, insert ve ilaç yüklü kontakt lens gibi yeni ilaç taşıyıcı sistemler son zamanlarda geleneksel ilaç ta şıyıcı sistemlere alternatif olarak araştırılmaktadır. Bu tarz yeni ilaç taşıyıcı sistemler oküler ilaç uygulama açısından umut verici olsa da üstesinden gelinmesi gereken sorunlar da bulunmaktadır. Bu derlemede çeşitli geleneksel ve yeni ilaç taşıyıcı formülasyonlar özetlenmeye çalışılmıştır.

Yangilar, Filiz

Kas dokusu ve miyokardda yüksek konsantrasyonda bulunankarnitin (trimetilamino-β-hidroksibutirat), vücudumuzun doğal bir bileşiği olup uzun zincirli yağ asitlerinin iç mitokondriyal membrandangeçişini sağlamada etkili olmaktadır. Elzem bir besin bileşeni olan karnitin, hücre ve dokularda, açil-L-karnitinin hem serbest karnitin hemde açilkarnitin formu olarak bulunur. Karnitinin uzun zincirli yağ asitleri üzerindeki etkisiyle vücutta fazla miktarda bulunan yağ kütlesindenenerji karşılanarak, yağ dokusundan kilo kaybı sağlanmış olur. Aynı zamanda karnitin, sinir sisteminde de antioksidan ve nörotrofik etki göstermektedir. İlaç olarak kullanıldığında, aşırı dozlarda risk düzeyiyüksek olup istenmeyen etkilere neden olabilmektedir. Aslında insanvücudu ihtiyacı olan miktarda karnitini sentezleyebilme özelliğine sahiptir. Fakat bazı organizmalarda sentez miktarı ya da kullanılabilecekoranda karnitinin dokulara transferi yeterli olamayabilir. Karnitinin%75’i ekzojen olarak besinlerden sağlanırken, %25’i endojen olarakböbrek, karaciğer ve beyinde sentezlenmektedir. L-karnitin içeriği, çeşitli gıda ürünleri arasında farklılık göstermektedir ve bitkisel ürünlerden daha çok hayvansal ürünler L-karnitin içeriğine sahiptir. Özelliklekırmızı et ve süt ürünleri, L-karnitin açısından en zengin gıda kaynaklarını oluşturmaktadır. Bu derlemede L-karnitin metabolizması, biyoaktif özellikleri, gıda işleme yöntemlerinin L-karnitin üzerine etkileri ileL-karnitinin beslenme ve sağlık üzerine etkileri vurgulanmıştır.

Yangılar, Filiz

Süt ve süt ürünleri sağlığımız üzerinde oldukça önemli fizyo- lojik etkilere sahip olan biyolojik proteinler ve peptidleri içermektedir. Bu konu ile ilgili olarak süt proteinleri ve biyoaktif peptidler üzerine ya- pılan çalışma sayılarında, son yıllarda artış mevcuttur. Süt protein mo- lekülleri içerisinde biyoaktif peptidler, inaktif olarak bulunmaktadır. Bu bileşikler sütün sindirim sisteminde parçalanması, sütün fermen- tasyon yoluyla ürünlerine işlenmesi veya starter kültür aktiviteleri so- nucunda aktif hâle geçmektedirler. Dünya gıda sektörünü incelediğimizde, oldukça geniş bir yelpazede süt ürünü çeşidinin ol- duğu, birçoğunun da laktik asit fermentasyonu ile üretildiği ve bu yön- temin de fermente süt ürünleri sektörü olarak bir sanayi alanı şeklinde ortaya çıktığı bilinmektedir. Bununla birlikte bu prosesin diğer bir önemi ise fermentasyon sırasında oluşan biyoaktif peptidlerinde, bağı- şıklık geliştirici olarak antitümör aktiviteye katkı sağlamasıdır. Ayrıca vücutta hormon benzeri düzenleyici madde etkisine de sahip olup an- tihipertansif, antioksidatif, antimikrobiyal ve opioid bağışıklık düzen- leme gibi farklı biyolojik aktivitelerde de görev almaktadırlar. Son yıllarda gıdalar ile ilgili yapılan birçok araştırma, tüketicilerin bir yan- dan kafasını karıştırırken bir yandan da daha sağlıklı gıda arayışına yön- lendirilmelerine yardım etmiştir. Bu durum ise biz tüketicileri sağlık, zindelik, performansın korunması ve hastalıkların giderilmesinde bi- yoaktif bileşen içeren gıdalara yönlendirmeye neden olmuştur. Bu der- lemede biyoaktif peptidlerin tanımlanması, kimyasal yapıları, oluşumu ve sağlık üzerine etkileri hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır.