Afet sonrası topluluk hafızası: Lise öğrencilerinin resimlerinin analizi

Bu çalışma, afet sonrası topluluk hafızasının lise öğrencilerinin yaptıkları resimlerde nasıl temsil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Afetler, bireyleri fiziksel, psikolojik ve toplumsal açıdan derinden etkiler; bu etkilerin bütüncül bir şekilde anlaşılmasında topluluk hafızası ve ergenlerin yaşadıkları travmatik süreçleri ifade etme biçimleri kritik bir önem taşır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışma grubunu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniği ile belirlenen bir anadolu lisesinde her sınıf kademesinden 6 öğrenci olmak üzere toplam 24 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde öğrencilerden afet sonrası topluluk hafızasına ilişkin duygu ve düşüncelerini resim yoluyla ifade etmeleri istenmiş, ardından yapılan resimlerin derinlemesine analiz edilmesi amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Veriler içerik analizi ve görsel çözümleme teknikleriyle incelenmiştir. Bulgular, öğrencilerin resimlerinde afet deneyimlerini çoğunlukla yıkım, korku, kayıp ve çaresizlik temaları üzerinden yansıttıklarını göstermektedir. Bununla birlikte dayanışma, umut ve yeniden inşa gibi olumlu temaların da belirgin düzeyde yer aldığı görülmüştür. Koyu renk tonlarının kaygı ve belirsizliği, canlı renklerin ise geleceğe yönelik beklentileri simgelediği tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, lise öğrencilerinin afet sonrası topluluk hafızasına ilişkin duygu ve düşüncelerini çizdikleri resimlerde etkili biçimde ifade ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda, görsel sanat uygulamalarının afet sonrası psikososyal destek süreçlerinde ve toplumsal belleğin korunmasında aktif bir eğitsel araç olarak kullanılması önerilmektedir.

This study aims to examine how post-disaster collective memory is reflected in drawings created by high school students. Disasters profoundly affect individuals physically, psychologically, and socially; collective memory and the ways adolescents express the traumatic processes they have experienced are critically important for a holistic understanding of these impacts. A qualitative research method was employed in the study. The study group consisted of 24 students—six from each grade level selected from an Anatolian high school using the criterion sampling technique, a form of purposive sampling. During the data collection process, students were asked to express their feelings and thoughts regarding post-disaster collective memory through drawings; subsequently, a semi-structured interview form was administered to conduct an in-depth analysis of the resulting artworks. The data were analyzed using content analysis and visual analysis techniques. The findings indicate that students reflected their disaster experiences in their drawings primarily through themes of destruction, fear, loss, and helplessness. However, it was also found that positive themes such as solidarity, hope, and reconstruction featured prominently. The study concludes that high school students effectively express their feelings and thoughts regarding post-disaster social memory through their drawings. Accordingly, it is recommended that visual arts practices be utilized as an active educational tool in post-disaster psychosocial support processes and the preservation of collective memory.