İsveç'te oryantalizm ve Hz. Muhammed (S.A.S.) algısı

Bu tez, İsveç’te oryantalist bilgi üretimi içinde Hz. Muhammed tasavvurunun nasıl şekillendiğini incelemektedir. Çalışma İsveççe kaynaklarda Hz. Peygamber’in nasıl adlandırıldığını, bu anlatıların hangi kaynaklardan beslendiğini ve zamanla akademik, pedagojik ve kamusal alanlarda nasıl dolaşıma girdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, İsveç oryantalizmini Avrupa şarkiyat mirasıyla temas hâlinde gelişen, fakat Uppsala ve Lund üniversiteleri, yazma koleksiyonları, çeviri faaliyetleri, dinler tarihi çevreleri, ders kitapları ve kamusal tartışmalar içinde kendine özgü biçimler kazanan bir alan olarak ele almaktadır. Nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, tarihsel karşılaştırmalı metin incelemesi ve temsil analizi birlikte kullanılmıştır. İsveççe Kur’an tercümeleri, siyer ve şemâil metinleri, ansiklopedi maddeleri, ders kitapları, seyahatnameler, popüler yayınlar ve akademik çalışmalar mümkün olduğunca birincil kaynaklara dayanarak incelenmiştir. Bulgular, İsveççe metinlerde Hz. Peygamber’in kimi zaman vahiy alan elçi, ahlâkî rehber ve sünnetin kaynağı olarak, kimi zaman din kurucusu, kanun koyucu, siyasal lider, reformcu veya psikolojik açıklamaya konu edilen tarihsel şahsiyet olarak sunulduğunu göstermektedir. İsveç örneği, sert polemik dilinden daha akademik ve pedagojik anlatılara geçiş yaşandığını, fakat nübüvvetin çoğu metinde tarihsel, filolojik veya psikolojik açıklama kalıpları içinde yeniden kurulduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca bu tasavvurun Müslümanların dinî hayatı, eğitim süreçleri, kamusal hassasiyetleri ve Hıristiyan-Müslüman ilişkileri üzerindeki tesirini de dikkate almaktadır. Bu bulgular, İsveç’te Hz. Muhammed tasavvurunun temsil, tesir ve dönüşüm eksenlerinde okunması gerektiğini göstermektedir.

This dissertation examines how the conception of the Prophet Muhammad was shaped within Swedish Orientalist knowledge production. It analyzes how Swedishlanguage sources referred to the Prophet, which sources they used, and how these narratives circulated in academic, pedagogical, and public contexts. The study situates Swedish Orientalism within the broader European Orientalist legacy, while showing its distinctive formation through Uppsala and Lund universities, manuscript collections, translation activities, history of religions scholarship, textbooks, and public debates. Methodologically, it combines historical-comparative textual analysis with representation analysis. Its main sources are Swedish Qur’an translations, sira and shamaʾil literature, encyclopedia entries, textbooks, travel writings, popular publications, and academic studies, examined as far as possible on the basis of primary sources. The findings show that the Prophet is presented both as a recipient of revelation, moral guide, and source of the Sunnah, and as a founder of religion, lawgiver, political leader, reformer, or historical figure subject to psychological explanation. The study also shows a shift from harsh polemical language to academic and pedagogical narratives, while prophethood is often reconstructed within historical, philological, or psychological frameworks. It further considers the impact of this conception on Muslim religious life, educational processes, public sensitivities, and Christian-Muslim relations. The dissertation argues that the conception of the Prophet Muhammad in Sweden should be read through representation, impact, and transformation.