Günümüz hukukuyla mukayeseli olarak İslam hukukunda ihkak-ı hak

GÜNÜMÜZ HUKUKUYLA MUKAYESELİ OLARAK İSLAM HUKUKUNDA İHKAK-I HAK Rukiye METE Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Temmuz 2025 Danışman: Doç. Dr. Muhammed Fatih TURAN ÖZET İhkak-ı hak, şahısların yetkili makamlara müracaat etmeden, bizzat kendi imkânları ile iddia ettikleri hakkı elde etme çabasıdır. Bu tür eylemler, otoritenin zaafa uğramasına ve adaletin zedelenmesine sebep olduğu için, ilahi ve beşeri kaynaklı hukuk sistemleri tarafından genellikle yasaklanmıştır. Temel haklara yönelik bir ihlal söz konusu olduğunda, resmi bir makama müracaat ederek anlaşmazlıkların hukuk yoluyla çözülmesi, esas ilke olarak benimsenmiştir. İhkak-ı hak, 756 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nda müstakil bir suç tipi olarak düzenlenmiştir. Meşru müdafaa ve zaruret halleri dışındaki durumlarda bu eylem, hukuka aykırı kabul edilmiştir. 5237 sayılı yürürlükteki Türk Ceza Kanunu'nda ise ihkak-ı hak, doğrudan bir suç olarak değil; hırsızlık, dolandırıcılık ve yağma gibi suçlara ilişkin olarak, hukuki bir ilişkiye dayalı alacağın tahsili durumunda cezada indirimi gerektiren bir unsur şeklinde değerlendirilmiştir. İslam hukukunda da genel ilke, hakkın devletin yetkili organları aracılığı ile elde edilmesidir. Ancak devlet otoritesinin zayıfladığı, hakkın kaybedilme ihtimalinin bulunduğu istisnai durumlarda, kişinin kendi hakkını bizzat elde etmesi meşru görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Devlet Otoritesi, Hukuk, Hak, İhkak-ı Hak

ISLAM IN COMPARISON WITH TODAY'S LAW REALIZATION OF RIGHTS IN LAW Rukiye METE Erzincan Binali Yıldırım University Graduate School of Social Sciences Master's Thesis, July 2025 Advisor: Assoc. Prof. Muhammed Fatih TURAN ABSTRACT Ihkak-ı hak is the effort of individuals to obtain the right they claim throughtheir own means without applying to the authorities. Such actions are generally prohibited by divine and human-based legal systems because they cause the authority to weaken and justice to be damaged. In case of a violation of fundamental rights, it has been adopted as a basic principle to apply to an official authority and to resolve disputes through law. The right to right was regulated as an independent crime type in the repealed Turkish Panel Code numbered 756. This action was considered unlawful in cases other than legitimate defense and necessity. In the current Turkish Penal Code nembered 5237, the right to right was not considered as a direct crime but as an element reguiring a reduction in the penalty in the case of collection of a receivable based on a legal relationship related tocrimes such as theft, fraud and plunder. In Islamic law, the general principle is that the right is obtained through theauthorized bodies of the state. However, in exceptional cases where the state authority is weakened and there is a possibility of losing the right, it is considered legitimate fort he person to obtain his/her own right. Key Words: State Authority, Law, Right, Right of Right