Karate sporu yapan bireylerde sporda ahlaktan uzaklaşmanın sportmenlik davranışlarına etkisinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, karate sporu yapan bireylerde sporda ahlaktan uzaklaşma düzeyinin sportmenlik davranışları üzerindeki etkisini ve bu değişkenlerin cinsiyet ile branş faktörlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmaya Türkiye Karate Federasyonu'na bağlı Ümitler, Gençler, U21, Büyükler ve Veteranlar kategorilerinde yer alan 125'i kadın ve 145'i erkek olmak üzere toplam 270 aktif kata ve kumite sporcusu katılmıştır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği ve Çok Boyutlu Sportmenlik Yönelimi Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27 istatistiksel paket programından yararlanılmıştır. Verilerin normallik dağılımı One-Sample Kolmogorov–Smirnov testi ile birlikte çarpıklık ve basıklık değerleri kullanılarak incelenmiştir. Normallik varsayımının sağlanması üzerine sporda ahlaktan uzaklaşma toplam puanının sportmenlik alt boyutları üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla lineer regresyon analizi uygulanmıştır. Ayrıca değişkenlerin karate branşları ve cinsiyete göre karşılaştırılmasında bağımsız gruplarda t testi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, sporda ahlaktan uzaklaşmanın sportmenlik yönelimini %14,8 oranında negatif yönde ve anlamlı şekilde etkilediği saptanmıştır (R²=.148, p<.001). Cinsiyet değişkenine göre; kadın sporcuların kurallara saygı, rakibe saygı ve toplam sportmenlik puanlarının erkek sporculardan anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir (p<.05). Branş değişkeni açısından ise kumite sporcularının sosyal normlara uyum, kurallara saygı ve rakibe saygı puanlarının kata sporcularına göre daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<.05). Sonuç olarak, karate sporunda ahlaki uzaklaşma arttıkça sportmenlik davranışlarının azaldığı; ancak branşın doğasının ve cinsiyet rollerinin sportmenlik algısı üzerinde belirleyici olduğu görülmüştür.

The aim of this study is to examine the effect of moral disengagement levels on sportsmanship behaviors in individuals practicing karate and to determine whether these variables differ according to gender and branch (kata/kumite). This study was conducted using a relational survey model, one of the quantitative research methods. The sample consisted of a total of 270 active kata and kumite athletes (125 females and 145 males) competing in the Cadet, Uniform, U21, Senior, and Veteran categories and affiliated with the Turkish Karate Federation. Data were collected using a Personal Information Form, the Moral Disengagement in Sport Scale, and the Multidimensional Sportspersonship Orientations Scale. Data analyses were performed using the SPSS 27 statistical software package. The normality of the data was tested using the One-Sample Kolmogorov–Smirnov test, along with skewness and kurtosis values. Based on the assumption of normal distribution, linear regression analysis was conducted to determine the effect of total moral disengagement scores on the sub-dimensions of sportsmanship. In addition, independent samples t-tests were used to compare variables according to karate discipline and gender. According to the research findings, it was determined that moral disengagement in sport negatively and significantly predicted sportsmanship orientation by 14.8% (R²=.148, p<.001). According to the gender variable, it was determined that female athletes' scores in respect for rules, respect for opponents, and total sportsmanship were significantly higher than male athletes (p<.05). In terms of the branch variable, it was found that kumite athletes' scores in compliance with social norms, respect for rules, and respect for opponents were higher than kata athletes (p<.05). As a result, it was observed that as moral disengagement increases in karate, sportsmanship behaviors decrease; however, the nature of the branch and gender roles are decisive on the perception of sportsmanship.