Çiçek Aşısı ve Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne Uygulanma Yöntemleri

Bu çalışma, insanlık tarihinin en ölümcül salgınlarından biri olan çiçek hastalığına karşı geliştirilen aşı uygulamalarının tarihsel evrimini, Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan bir çerçevede ele almayı amaçlamaktadır. Yalnızca bir tıbbi gelişmenin izini sürmekle kalmayan bu çalışma, aynı zamanda halk sağlığı politikalarının kurumsallaşmasını, devletin sağlık alanındaki modernleşme süreçlerini ve bilimsel bilginin toplumsal yaşama entegrasyonunu da gözler önüne sermektedir. Araştırma, tarihsel yöntem temelinde arşiv belgeleri, tıbbi metinler, dönemin resmi yazışmaları ve ikincil kaynaklara dayanmaktadır. Elde edilen bulgular, Osmanlı Devleti’nin variolasyon gibi geleneksel yöntemlerden Edward Jenner’in bilimsel aşısına geçişi hızla benimsediğini, bu süreci telkihhaneler, tıp mektepleri ve aşılama idareleri ile kurumsallaştırdığını göstermektedir. Cumhuriyet döneminde Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü aracılığıyla Osmanlı’dan devralınan aşı üretim ve uygulama mirası bilimsel temellerle yeniden yapılandırılmış; yürütülen kapsamlı ve sistemli aşılama kampanyaları sayesinde çiçek aşısı köylere kadar ulaştırılmış, böylece Türkiye hem Dünya Sağlık Örgütü’nün küresel eradikasyon programına etkin biçimde katkı sağlamış hem de 1970’li yıllarda çiçek hastalığını tamamen ortadan kaldırmayı başarmıştır.