Birinci Dünya Savaşı’nda Almanya ve Avusturya-Macaristan’a Gönderilen İşçi ve Çıraklar

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’nda Almanya ve Avusturya-Macaristan ile müttefik olması iki ülkeyle olan bağları güçlendirmiştir. Savaş devam ederken Enver Paşa’nın girişimleriyle bu iki ülkeye hem işçi hem çırak gönderilmiştir. Almanya ve Avusturya-Macaristan’ın Osmanlı’yı sınai işçisi tedarikinde önemli bir kaynak olarak görmesi işçi gönderim sürecini kolaylaştırmış olup bu doğruluda her iki ülkeye devlet eliyle işçi gönderilmiştir. Bunun yanı sıra Enver Paşa’nın asıl projesi genç Türklerin, Almanya ve Avusturya-Macaristan’da zanaat, maden ve ziraat alanında çırak olarak eğitim görmelerine yönelik girişimdir. Osmanlı’nın müttefiklerinin bu projeye sıcak yaklaşarak sınırlı bir çerçevede test etme arzusu doğrultusunda yüzlerce genç çırak olarak gönderilmiştir. Çırakların çoğu savaşın öksüz çocukları olan Darüleytamlardan seçilerek bunlara yeni bir hayat sunulmaya çalışılmıştır. Alman yetkililer Türk çıraklarının eğitimiyle Türkiye’de kültürel nüfuzunu arttırmayı hedeflerken Türk tarafı ise çırak olarak gidip kalfa ve daha sonrasında usta olacak olan yeni kalifiye kadrolarla ülkedeki kadrolaşmayı arttırmak istemiştir. Bu doğrultuda harp ortamının getirdiği olumsuzlukların çıraklar üzerinde yarattığı etkiyi kontrol altına alabilmek amacıyla hem Türk tarafı hem de Alman tarafı yoğun çaba harcamıştır. Savaşın gidişatı ve genç çırakların beklentileri nedeniyle istenilen başarı tam anlamıyla sağlanamamışsa da Cumhuriyet’e giden süreçte kalifiye eleman noktasında bu proje önemli bir girişim olarak değerlendirilebilir. Tarama modeli ile doküman analizi kullanılarak gerçekleştirilen bu makalede Alman arşivleri, Osmanlı arşivleri, süreli yayınlardan ve telif-tetkik eserlerden yararlanılmıştır.