Hidayet Kavramının Anlam Alanı ve Kelamî Ekollerin Hidayete Bakışı Üzerine Giriş Niteliğinde Bir Değerlendirme

Bu makale, hidâyet kavramının Kelam ilmi çerçevesinde kazandığı farklı anlamları incelemektedir. Hidâyet, Kelam ilminin önemli kavramlarından biridir ve insan fiilleri konusu ile yakın bir irtibat içerisindedir. Klasik Kelam kaynaklarında hidâyet kavramının anlam çerçevesine ilişkin kaydedilen açıklamalar, hidâyetin en temelde kulun irâdesi ile Allah’ın ilim ve kudreti sonucunda kulda meydana gelen bir durum olduğuna işaret etmektedir. Ne var ki, hidâyetin bir kulda nasıl gerçekleştiği ve kulun eylemlerinin, bu eylemlerine yön veren iradesinin hidayetin oluş sürecine nasıl ve ne şekilde dahil olduğu meselesi Kelam ekolleri arasında bir tartışma konusu olmuştur. Bu bağlamda her bir Kelâmî mezhep kendi görüş ve düşüncesi çerçevesinde hidâyet kavramına yorum getirmiştir. Mu’tezile hidâyeti mecazi anlamda “bir rehberlik” olarak yorumlarken Ehl-i Sünnet imamlarından Eş'arî ve Mâturidî onu hem rehberlik hem de bir yaratma olarak tanımlamıştır. Bu çalışma, kavramın Kelam ilmi çerçevesinde gelişen anlam alanlarını ve anılan mezheplerin kavrama ilişkin yorumlarını ana hatlarıyla ortaya koymayı hedeflemektedir.