OSMANLI İDARESİNİN KIZILBAŞLIĞA YÖNELİK TUTUMU (DERSİM SANCAĞI ÖRNEĞİ)

Klasik dönemde Osmanlı merkezi yönetiminin, Müslümanların marjinal grupları arasında sayabileceğimiz Kızılbaşları ötelediği; ancak bu grubu sistemli bir şekilde Sünnileştirme gibi bir düşünce içerisinde olmadığını söyleyebiliriz. Ancak XIX. yüzyıldan itibaren merkezi idarenin, bu anlayışından uzaklaştığı da bir gerçektir. Osmanlı yönetiminin bu anlayıştan uzaklaşmasının iki temel gerekçesi vardır. İlki, Tazimatla beraber devletin merkezileşme gayretleri çerçevesinde, imparatorluğa tam hâkim olabilmek ve insan kaynaklarından azami derecede istifade etme düşüncesinden kaynaklanmıştır. İkincisi gerekçe ise Protestan misyonerlerin Osmanlı tebaasından olan Hristiyanlara, Kızılbaşlara, Yezidilere ve Dürzilere yönelik çalışmalarıdır. Özelikle II. Abdulhamid, bu toplumsal tabanları, emperyalist devletlerin insafına bırakmamak için büyük çabalarda bulunmuştur. Merkezi yönetim Sünni gruplarla beraber Kızılbaş, Nusayri, Yezidi ve Dürzileri de, padişahın etrafında toplayabilmek için yeni politikalar geliştirmek zorunda kalmıştır. Bu grupların Sünnileştirilerek bu maksada ulaşılacağı ümit edilmiş ve bu hususta büyük gayretler gösterilmiştir. Modernleşmeyle birlikte, imparatorluk genelinde yapılan her türlü yenilik veya faaliyetler büyük bir bütünün parçalarıdır. Ayrıca yenilikler, bir bölge veya belirli bir nüfusla da sınırlı değildir. Bu bağlamda çalışmada, Dersim Sancağı özelinde, devletin takip ettiği politikalardan birisi olan Kızılbaşların Sünnileştirilmesi ve Protestan misyonerlerin Hristiyanlaştırma gayretleri irdelenmiştir. Giriş kısmında, Anadolu'daki bahsedilmiştir. Kızılbaşlığını nasıl tanımladığı, bu tanımlamaların dönemsel durumu ve bakış açısı arasındaki farklılıklara değinilmiştir. Ayrıca XIX. yüzyıldan itibaren Dersim Kızılbaşlığına yönelik Protestan misyonerlerin Hristiyanlaştırma çabaları ortaya konulmuştur. Diğer taraftan iki baskı arasında kalan Dersim Kızılbaşlarının bu faaliyetler karşısındaki tutumu anlatılmıştır. Elde edilen bulgular araştırmada paylaşılmış, sonuç değerlendirilmiştir