Transhümanizm bağlamında insan fiilleri: Kader ve irade problemi

Bu çalışma, transhümanizm çağında insanın kaza, kader, irade ve sorumluluk anlayışının İslam kelâmı açısından nasıl değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, klasik ve çağdaş kelâm literatürü ile transhümanizm, yapay zekâ ve insan geliştirme teknolojilerine ilişkin güncel çalışmalar karşılaştırmalı ve analitik bir yaklaşımla incelenmiştir. Bu kapsamda, kaza ve kader anlayışı ile transhümanizmin temel iddiaları ve insan tasavvuru değerlendirilmiştir. Transhümanizmin ortaya çıkardığı kelâmî problemler kaza, kader, irade ve insan sorumluluğu bağlamında analiz edilmiştir. Ayrıca teknolojik müdahalelerin insan iradesi, fiilleri ve teklif ehliyeti üzerindeki muhtemel etkileri ele alınarak, insanın teknolojik imkânlar karşısındaki tercihleri ve sorumluluğu kelâmî açıdan değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda teknolojik gelişmelerin insanın imkânlarını genişletmekle birlikte dinî ve ahlâkî sorumluluğunu ortadan kaldırmadığı, transhümanizmin insanın geleceğine ilişkin iddialarının İslam kelâmının kaza, kader, irade ve sorumluluk ilkeleri doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda, insanın geleceğinin yalnızca teknolojik ilerleme üzerinden değil, insan onuru, ahlâkî değerler ve ilahî irade ekseninde ele alınmasının gerekliliği ortaya konulmuştur.

This study aims to examine how human understanding of divine decree, destiny, free will, and responsibility should be evaluated from the perspective of Islamic theology (kalām) in the age of transhumanism. A qualitative research method was adopted, and classical and contemporary kalām literature, along with studies on transhumanism, artificial intelligence, and human enhancement technologies, were examined through a comparative and analytical approach. Within this framework, the understanding of divine decree and destiny, the fundamental claims of transhumanism, and its conception of humanity were evaluated. The theological problems arising from transhumanism were analyzed in terms of divine decree, destiny, free will, and human responsibility. The study also examined the possible effects of technological interventions on human free will, actions, and eligibility for religious responsibility. The findings indicate that technological developments may expand human capabilities but do not eliminate religious and moral responsibility. Therefore, the claims of transhumanism concerning the future of humanity should be reconsidered in accordance with the principles of Islamic theology, while human dignity, moral values, and divine will should remain central to discussions of humanity’s future.