Yapay zeka ile etkileşimli çocuk hakları eğitimi: 4.sınıf insan hakları, vatandaşlık ve demokrasi dersi örneği

Bu araştırmanın amacı, ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi (İHVD) dersinde İneç (2025) tarafından geliştirilen Yapay Zekâ Destekli Çocuk Hakları Platformu’nun (YZDÇHP) “Çocuk Olarak Haklarımla Varım” öğrenme alanındaki kavramsal, alan, sosyal-duygusal ve okuryazarlık becerileri ile değer ve eğilimler üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, Tasarım ve Geliştirme Araştırması (TGA) modeli kapsamında yürütülmüş, geliştirilen platformun etkililiğinin değerlendirildiği aşamada gömülü karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda eşitlenmemiş kontrol gruplu ön test-son test-kalıcılık deseni, nitel boyutunda ise temel nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Çalışma grubunu, 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Erzincan il merkezindeki iki devlet okulunun dördüncü sınıfında öğrenim gören 52 deney ve 60 kontrol grubu olmak üzere toplam 112 öğrenci oluşturmaktadır. Nitel veriler, maksimum çeşitlilik örneklemesiyle seçilen 20 öğrenci ve deney grubunda bulunan iki öğretmenden elde edilmiştir. Nicel veriler, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi Dersi Öğretim Programı, K12 Becerileri Çerçevesi Türkiye Bütüncül Modeli ve UNESCO çerçeveleri doğrultusunda araştırmacı tarafından geliştirilen 34 maddelik Öğrenme Çıktısı Temelli Öz Değerlendirme Rubriği ile, değer ve eğilimlere ilişkin veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formlarıyla toplanmıştır. Veriler bağımsız örneklemler t-testi, iki faktörlü karışık desenli ANOVA (2×3 Mixed ANOVA) ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, YZDÇHP’nin (İneç, 2025) alan ve kavramsal becerilerin bazı alt boyutlarında anlamlı etkiye sahip olduğunu, sosyal-duygusal ve okuryazarlık becerilerinde ise etkinin alt boyutlara göre farklılaştığını göstermektedir. Gömülü nitel bulgular, platformun öğrencilerin becerilerini somutlaştırdığını, değer ve eğilimlerini olumlu etkilediğini ve öğrenme sürecini desteklediğini doğrulayarak nicel bulguları desteklemektedir.

The aim of this study is to examine the effects of the Artificial Intelligence Supported Children's Rights Platform (AISCRP), developed by İneç (2025), on fourth grade primary school students' conceptual, field, social-emotional learning, and literacy skills, as well as their values and dispositions within the "I Exist with My Rights as a Child" learning domain of the Human Rights, Citizenship, and Democracy course. The study was conducted within the framework of the Design and Development Research (DDR) model. During the evaluation phase, in which the effectiveness of the developed platform was examined, an embedded mixed methods design was employed. The quantitative dimension of the study utilized a nonequivalent control group pretest posttest-retention design, while the qualitative dimension was based on a basic qualitative research approach. The study group consisted of 112 fourth-grade students (52 in the experimental group and 60 in the control group) from two public primary schools in the city center of Erzincan during the 2025-2026 academic year. Qualitative data were obtained from 20 students selected through maximum variation sampling and two teachers from the experimental group. Quantitative data were collected using the 34-item Learning Outcomes-Based Self-Assessment Rubric developed by the researcher in accordance with the Türkiye Century Education Model (TCEM) Human Rights, Citizenship, and Democracy Curriculum, the K-12 Skills Framework: Türkiye Holistic Model, and UNESCO frameworks. Data on values and dispositions were collected through semi structured interview forms. The data were analyzed using the independent samples t-test, two-way mixed ANOVA (2×3 Mixed ANOVA), and content analysis. The findings revealed that the AISCRP had significant effects on some sub-dimensions of field and conceptual skills, whereas its effects on social-emotional and literacy skills varied across sub-dimensions. The embedded qualitative findings supported the quantitative results by confirming that the platform facilitated students' skill development, positively influenced their values and dispositions, and enhanced the overall learning process.