Yabancı uyruklu öğrencilere Türkçe öğretimi için kullanılan kitap setlerinde kültür aktarımı

Bu araştırmada, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan beş kitap setinde yer alan ders kitaplarındaki kültürel unsurlar incelenmiştir. Çalışmada, okuma metinlerinde yer verilen kültürel ögeler tespit edilerek bunların A1-C1 düzeylerindeki dağılımı karşılaştırılmış; kültür aktarımının belirgin olduğu ve sınırlı kaldığı temalar veriler doğrultusunda değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında 23 kitapta yer alan toplam 688 yazılı metin ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla ve doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüş; veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Veri toplama aracı olarak Avrupa Ortak Başvuru Metni’ndeki sosyokültürel bilgi sınıflandırmasına dayalı Metinlere Yansıyan Kültürel Ögeler Rubriği kullanılmış; veriler 7 ana ve 46 alt tema altında değerlendirilmiştir. Araştırma, yalnızca okuma metinleriyle sınırlandırılmış; deyimler, atasözleri, dinleme metinleri ve görseller kapsam dışında bırakılmıştır. Bulgular, kültürel ögelerin değerler, inançlar ve tutumlar temasında yoğunlaştığını; beden dili, yaşam koşulları ve kişiler arası ilişkiler temalarının daha sınırlı temsil edildiğini göstermiştir. Ek olarak, “başka ülkeler, devletler, halklar” kategorisi ayrıca incelenmiş ve kültürlerarası içeriğin kitap setlerinde dengeli dağılmadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, ders kitaplarında kültürel içeriğin düzeylere göre daha dengeli, işlevsel ve kültürlerarası farkındalığı destekleyecek biçimde düzenlenmesi gerektiği ortaya konulmuştur. Çalışma, Türkçe öğretim setlerinde kültürel içerik planlamasına yönelik karşılaştırmalı bir bakış sunarak, yabancı uyruklu Türkçe öğrenicilerine yönelik materyal geliştirme süreçlerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

This study examines the cultural elements in textbooks from five sets used for teaching Turkish as a foreign language. It identifies the cultural elements included in reading texts, compares their distribution across A1-C1 levels, and evaluates, based on the data, the themes in which cultural transmission is prominent or limited. The study examined 688 texts in 23 textbooks. The study was conducted through a qualitative research approach using document analysis, and the data were analyzed through descriptive analysis. As the data collection tool, the Rubric for Cultural Elements Reflected in Texts, based on the sociocultural knowledge classification in the Common European Framework of Reference for Languages, was used. The data were evaluated under 7 main categories and 46 subcategories. The study was limited to reading texts; idioms, proverbs, listening texts, and visuals were excluded. The findings show that cultural elements are concentrated under values, beliefs, and attitudes, whereas body language, living conditions, and interpersonal relations are represented more limitedly. Additionally, the category of “other countries, states, and peoples” was examined as a separate dimension of analysis, and it was found that intercultural content was not evenly distributed across the textbook sets. In conclusion, cultural content in textbooks should be organized more evenly and functionally across levels and in a way that supports intercultural awareness. The study offers a comparative perspective on cultural content planning in Turkish teaching sets and aims to contribute to material development for learners of Turkish as a foreign language.