Bâkî Dîvânı’nda yer alan tip ve kişiliklerin değer aktarımı açısından incelenmesi

İnsan, yüzlerce yıllık bir birikime sahip olan klasik Türk şiirinin kaynakları içerisinde etkin olmuş bir varlıktır. “Tip” ve “kişilik” insanın klasik Türk şiiri içerisinde görünümünü ifade eden iki kavramdır. Bu çalışmanın amacı; klasik Türk şiiri içerisinde kendisine müstesna bir yer edinmiş olan Bâkî’nin dîvânında yer alan tip ve kişilikleri bütüncül bir bakış açısıyla ele aldıktan sonra bu tip ve kişiliklerin ortaya koyduğu değerleri tespit etmektir. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği ve “giriş” kısmından sonra kuramsal çerçeve ve ilgili araştırmalar, “yöntem”, “bulgular ve yorum” ile “sonuç ve öneriler” bölümlerinden meydana gelen bu çalışmanın birinci bölümünde tip, kişilik ve değer kavramları hakkında bilgiler verilmiş, yapılan çalışmanın amacını daha iyi ortaya koyabilmek için değer kavramı birçok yönden ele alınmıştır. Çalışmanın inceleme kısmını oluşturan üçüncü bölüm, iki boyutlu olarak tasarlanmıştır. Bu bölümün ilk boyutunda Bâkî Dîvânı tip ve kişilikler bakımından taranmış ve eserde tespit edilen tüm tip ve kişilikler tasnif edilerek çalışmaya aktarılmıştır. Çalışmanın ikinci boyutunda ise içinde “tip” ya da “kişilik” tespit edilen bütün beyitler değer aktarımı bakımından tekrar taranmış ve elde edilen bulgular üzerinde açıklamalar yapılmıştır. Yapılan bu incelemede 83 farklı değere ilişkin tespit yapılması Bâkî Dîvânı’nın değerler bakımından zengin bir içeriğe sahip olduğunu göstermiştir. Bu sonuç, klasik Türk edebiyatının insanı anlatan, insanın ve toplumun değerlerinden kopuk olmayan bir edebiyat olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

Human beings have played a significant role among the sources that have shaped Classical Turkish poetry throughout its long historical development. The concepts of “type” and “character” represent two important ways in which human beings are portrayed in this literary tradition. The aim of this study is to identify the values reflected through the types and characters found in the Dîvân of Bâkî, a poet who occupies a distinguished place in Classical Turkish poetry, by examining these figures from a comprehensive perspective. Adopting a qualitative research approach, the study consists of an introduction, a theoretical framework and literature review, methodology, findings and discussion, and conclusion and recommendations sections. In the first part, information is provided on the concepts of type, character, and value. To clarify the purpose of the study more effectively, the concept of value is examined from various perspectives. The analytical section of the research is structured in two dimensions. In the first dimension, Bâkî’s Dîvân is examined in terms of its types and characters, and all identified figures are classified and presented systematically. In the second dimension, all couplets containing a type or character are reexamined from the perspective of value transmission, and the findings are interpreted accordingly. The analysis identified references to 83 different values, demonstrating that Bâkî’s Dîvân possesses a rich value-oriented content. This finding is significant because it highlights that Classical Turkish literature is deeply concerned with human beings and remains closely connected to both individual and societal values.