Demokrat parti ve Anavatan partisi iktidarlarında hegemonya mücadelesinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi

Bu tez, Türkiye'de Demokrat Parti (1950–1960) ve Anavatan Partisi (1983–1991) iktidarlarını, temel olarak Antonio Gramsci'nin hegemonya kuramı çerçevesinde incelemeyi; Louis Althusser'in Devletin İdeolojik Aygıtları (DİA) yaklaşımından ise tamamlayıcı bir kuramsal perspektif olarak yararlanmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, siyasi otoritenin hem iktisadi ve siyasi düzlemde hem de kültürel ve ideolojik zeminde rıza inşa ederken, eğitim, din, medya ve kültür gibi ideolojik aygıtlar aracılığıyla toplumsal rızayı nasıl ürettiği ve hegemonik düzeni nasıl oluştuğunu ortaya koymaktır. Bu çerçevede Demokrat Parti dönemi, geleneksel norm ve değerler, millî irade ve demokratikleşme ekseninde oluşan liberal hegemonik yapı olarak yorumlanmıştır. Anavatan Partisi dönemi ise bireyselleşme, piyasa ekonomisi, tüketim toplumu ve medya odaklı söylemler üzerinden yapılandırılan neoliberal bir hegemonik sistem olarak değerlendirilmiştir. Karşılaştırmalı inceleme neticesinde, Demokrat Parti döneminde rızanın daha çok demokratik katılım, ortak kimlik ve kültürel kodlar üzerinden inşa edildiği; Anavatan Partisi döneminde ise piyasa ile bütünleşme, bireysel performans ve tüketim kültürü ekseninde yeniden oluşturulduğu saptanmıştır. Bu değişim, Türkiye’de liberal hegemonya yapısından neoliberal hegemonya yapısına dönüşümü ve Althusser’in yaklaşımı üzerinden devlet ideolojik aygıtlarının yeni hegemonik sistemi yeniden üretecek şekilde yapılandırıldığını göstermektedir

This thesis aims to examine the Democrat Party (1950–1960) and the Motherland Party (1983–1991) governments in Türkiye primarily within the framework of Antonio Gramsci’s theory of hegemony, while drawing on Louis Althusser’s theory of Ideological State Apparatuses (ISAs) as a complementary theoretical perspective. The primary objective of the study is to analyze how political authority constructs hegemony not only through economic and political mechanisms but also by generating social consent through ideological apparatuses such as education, religion, the media, and culture. Within this framework, the Democratic Party period is interpreted as a liberal hegemonic order shaped by traditional norms and values, the principle of national will, and democratization. In contrast, the Motherland Party period is evaluated as a neoliberal hegemonic order structured around individualization, the market economy, consumer culture, and media-oriented discourses. The comparative analysis demonstrates that during the Democratic Party era, consent was predominantly constructed through democratic participation, a shared national identity, and cultural values, whereas during the Motherland Party period it was reconstructed through market integration, individual performance, and consumer culture. This transformation reflects the transition from a liberal hegemonic order to a neoliberal hegemonic order in Turkey.