Menâkıbu'l-Ârifîn'e göre kadınların mevlevîlik tarikatına etkisi ve katılımı

Bu çalışma, Ahmed Eflâkî’nin XIV. yüzyılda kaleme aldığı Menâkıbu’l-Ârifîn adlı eser çerçevesinde Mevlevîlikte kadınların konumunu, tarikat hayatındaki rollerini ve Mevlevî kültürüne katkılarını incelemektedir. Araştırmanın amacı, Mevlevîliğin kuruluş ve gelişim sürecinde kadınların üstlendikleri sosyal, kültürel ve manevî rolleri ortaya koyarak tasavvuf tarihindeki yerlerini değerlendirmektir. Araştırmada, Mevlevîliğin tarihî gelişimi ve temel özellikleri ele alınmış; Menâkıbu’l-Ârifîn nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesiyle analiz edilmiş, kadınlara ilişkin veriler tematik olarak değerlendirilerek ilgili literatürle desteklenmiştir. Araştırma bulguları, kadınların Mevlevîlikte yalnızca aile bağlarıyla tarikat çevresinde bulunan kişiler olmadıklarını; sohbet ve semâ meclislerine katıldıklarını, eğitim ve irşad faaliyetlerinde görev aldıklarını, vakıf ve hayır hizmetlerini desteklediklerini ve bazı durumlarda manevî otorite konumuna ulaştıklarını göstermektedir. Gürcü Hatun, Kira Hatun, Fâtıma Hatun, Mutahhara Hatun, Şeref Hatun, Güneş Hanım, Ârife-i Hoşlika ve Kâmile Hanım bu sürecin öne çıkan temsilcileri arasında yer almaktadır. Sonuç olarak çalışma, Mevlevîliğin kadınları manevî hayatın aktif unsurları olarak kabul eden bir anlayış benimsediğini ortaya koymakta; Mevlevîlik tarihinin yalnızca erkek sûfîler üzerinden değerlendirilemeyeceğini ve kadınların tarikatın oluşumu, gelişimi ile kurumsallaşmasında önemli roller üstlendiklerini göstererek tasavvuf tarihi ve kadın araştırmaları literatürüne katkı sunmaktadır.

This study examines the position of women in the Mevlevi Order, their roles in the spiritual life of the order, and their contributions to Mevlevi culture through an analysis of Manāqib al-ʿĀrifīn, written by Aḥmad Aflākī in the fourteenth century. The study aims to evaluate the social, cultural, and spiritual roles of women in the establishment and development of the Mevlevi Order. Using qualitative document analysis, the study examines the narratives concerning women in Manāqib al-ʿĀrifīn and evaluates them in light of the relevant literature. The findings reveal that women were not merely associated with the order through family ties but actively participated in sohbet (spiritual gatherings) and samāʿ ceremonies, contributed to educational and charitable activities, and in some cases attained positions of spiritual authority. Prominent figures include Gürcü Hatun, Kira Hatun, Fāṭima Hatun, and Mutahhara Hatun. The study concludes that women played significant roles in the formation and development of the Mevlevi Order and contributes to a better understanding of women’s place in the history of Sufism.