Gümüşhane masallarında mitolojik ögelerin incelenmesi

Bu araştırma, Türk halk edebiyatının sözlü kültür ürünlerinden biri olan masalların, Gümüşhane yöresine ait örnekleri üzerinden kapsamlı bir mitolojik inceleme sunmayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi deseninin kullanıldığı çalışmada, Saim Sakaoğlu tarafından derlenen Gümüşhane ve Bayburt Masalları adlı eserden toplam yetmiş masal içinden günümüz Gümüşhane il sınırlarına ait olduğu tespit edilen 45 masal metni örneklem olarak seçilmiştir. İncelenen metinlerde, masalların sadece kurgudan ibaret olmadığı, animik, şamanik ve totemik inanç sistemlerinin, ortaklaşa olarak bilinçdışı yansımalarının ve eski inançların mitolojik semboller aracılığıyla günümüze taşındığı tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, masallarda yer alan varlıklar, büyülü nesneler, don değiştirme, rüya, kehanet ve mitolojik mekân motifleri, anlatının yapısal iskeletini kuran ve olay örgüsünü ilerleten temel işlevsel ögelerdir. Ayrıca bu mitolojik ögeler, bireyin ruhsal olgunlaşma sürecini örneklendiren temel kalıplardır. Bu kalıpların toplumun ahlaki değer yargılarını, adalet anlayışını ve doğaya saygı felsefesini yeni nesillere aktarmada güçlü bir pedagojik araç olarak kullanıldığı saptanmıştır. Sonuç olarak, Gümüşhane masallarının, yöre halkının evrenle ve ilahi güçlerle kurduğu güçlü bağın kodlandığı zengin bir kültürel bellek olduğu bilimsel olarak ortaya konulmuştur.

This research aims to present an in-depth mythological analysis of folktales, which are one of the oral culture products of Turkish folk literature, through examples belonging to the Gümüşhane region. Utilizing the document analysis design, one of the qualitative research methods, forty-five folktale texts identified as belonging to the present-day provincial borders of Gümüşhane were selected as the sample from a total of seventy tales in the work titled Gümüşhane ve Bayburt Masalları (Folktales of Gümüşhane and Bayburt) compiled by Saim Sakaoğlu. In the analyzed texts, it was determined that folktales do not consist solely of fiction, but rather that the collective unconscious reflections of animic, shamanic, and totemic belief systems, as well as ancient beliefs, are carried to the present day through mythological symbols. According to the research findings; the entities, magical objects, shapeshifting, dreams, prophecies, and mythological spaces featured in the folktales are key functional elements that construct the structural framework of the narrative and advance the plot. Furthermore, these mythological elements serve as fundamental archetypes illustrating the individual's process of spiritual maturation. It has been determined that these patterns are utilized as powerful pedagogical tools in transmitting society's moral values, sense of justice, and philosophy of respect for nature to new generations. In conclusion, it has been scientifically demonstrated that Gümüşhane folktales constitute a rich cultural memory in which the strong bond established by the local people with the universe and divine powers is encoded.