Dede Paşa Bayburdî'nin hayatı ve tasavvuf anlayışı

Anadolu'da dini ve sosyal hayatı etkileyen birçok tarîkat etkin olmuştur. Bu tarîkatlardan biri de XIX. yüzyılda faaliyet gösteren Nakşibendiyye tarîkatının kollarından olan Hâlidîlik'tir. Erzincan, Hâlidî kolun etkisinde kalarak tasavvufî hayatın yaşandığı Anadolu'nun önemli şehirlerindendir. Erzincan'da Halidî kolun önemli temsilcileri arasında Muhammed Sâmî elErzincânî, halifesi Beşir Efendi ve Dede Paşa yer alır. Çalışmamıza konu olan "Dede Paşa" lakaplı Mûsâ Baştürk, Bayburt'ta doğmuş, Erzincanlı Muhammed Beşir Efendi'nin manevi terbiyesinde yetişmiş, kendisinden sonra 1932-1973 yılları arasında Erzincan başta olmak üzere Anadolu'nun birçok şehrinde önemli irşat vazifelerinde bulunmuş bir mutasavvıftır. Bu çalışmada Dede Paşa'nın hayatı ve tasavvuf anlayışı, kayıtlı sohbetleri dinlenerek, sohbetlerinde bizzat bulunan kişilerle yapılan bire bir görüşmelerden yola çıkılarak ortaya konulmaya çalışılmış, bu bağlamda bazı tasavvufî mesele ve kavramlara dair görüşleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Tarîkat, Nakşibendiyye, Hâlidiyye, Dede Paşa

Many sects that affect religious and social life in Anatolia have been active. One of these sects is Khalidism, one of the branches of the Nagshbandi order operating in the 19 th century. Erzincan is on of the important cities of Anatolia where sufi life has been lived under the influence of the Halidi banch. Sheikh Dede Pasha, who comes after Muhammed Sâmî il-Erzincânî and Muhammed Beşir il-Erzincânî is among the important representatives of the Halidi branch in Erzincan. Known as Dede Pasha, Mûsâ Baştürk was born in Bayburt and was raised in the spiritual education of Muhammed Beşir Efendi. From Erzincan he is a great mystic who, after Muhammed Beşir Efendi, had important guidance duties in many cities of Anatolia, especially in Erzincan between 1932- 1973. In this study we tried to get information about his sufi personality from face- toface interviews with the people in his conversations tapes recorded from his own voice in order to reveal Dede Pasha's life and his understanding of sufism. We tried to deal with the concepts he explained in detail by giving importance in his conversations. Keywords: Tasawwuf, Religious order, Nagshbandi order, Halidiyya, Dede Pasha.