Tarihsel fenomenolojik açıdan aydınlanma düşünürleri ve Erzurumlu İbrahim Hakkı

Aydınlanma Dönemi Batı medeniyetinin yeni toplum ve insan inşa etme projesinin düşünsel ve felsefi temellerinin oluşturduğu çağıdır. Bu dönemde insan ve onun özgürlüğü kavramları dönemin şekillenmesinde önemli bir etkiye sahip olmuştur. Aydınlanmaya kadar dogmatik düşünceler ve davranışlardan bunalan insanlar bu dönemde yanlızca bilim ve aklın verileriyle hareket etmişlerdir. Devrin sistematikleşmesinde en önemli pay ise filozoflarındır. Her konudaki rasyonalist bakış açıları Hıristiyanlık'tan ve diğer dinlerden uzaklaşmaya da sebep olmuştur. Aydınlanmacı filozoflarla çağdaş, Anadolu İrfan Geleneğinin bir parçası olan Erzurumlu İbrahim Hakkı kendi Aydınlanmasını oluştururken onun yolunu aydınlatan İslam Dini olmuştur. Hakkı dönemindeki çeşitli sıkıntıların kaynağını din değil insanlar olarak görmüş ve İslam Dini rehberliğinde aklın da yardımıyla düşüncelerini oluşturmuştur. Bu çalışmada Aydınlanmacı filozoflar ile Erzurumlu İbrahim Hakkı din ve ahlak bağlamında safha safha olarak fenomenolojik açıdan mukayese edilerek incelenmiştir.

The Enlightenment Period is the age in which the intellectual and philosophical foundations of Western civilization's project of building a new society and human beings were formed. In this period, the concepts of man and his freedom had a significant impact on the shaping of the age. People, who were overwhelmed by dogmatic thoughts and behaviors until the Enlightenment, now acted only with the data of science and reason in this period. Philosophers had the most important share in the systematization of the period. Their rationalist perspectives on every subject also led to a move away from Christianity and other religions. While Ibrahim Hakkı of Erzurumlu, a part of the Anatolian tradition of wisdom, who was contemporary with the Enlightenment philosophers, was creating his own Enlightenment, it was the Islamic religion that enlightened his path. Hakkı saw the source of various troubles in his time as people, not religion, and formed his thoughts with the help of reason under the guidance of the Islamic Religion. In this study, Enlightenment philosophers and Ibrahim Hakki of Erzurumlu are compared and analyzed phenomenologically in the context of religion and morality.