Tek Parti Dönemi'nde trahom mücadelesi: Hijyen, medeniyet ve eğitim

Bu tez, Tek Parti Dönemi (1923-1945) Türkiye'sinde trahomla mücadeleyi, medenîleşme ve hijyen kültürünün oluşumu ile bu unsurların eğitimle ilişkisi çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Michel Foucault'nun anatomo-politika ve biopolitika kavramları ışığında, dönemin trahomla ilgili sağlık politikaları ve uygulamaları, siyâsi iktidarın nüfusu sağlıklı ve üretken bir yapıya kavuşturma çabaları üzerinden değerlendirilmektedir. Araştırmanın temel varsayımı, erken Cumhuriyet elitlerinin hijyen ve medenîleşme süreçlerini, toplumsal düzeyde bir ön sahne olarak kurguladıklarıdır. Bu bağlamda, trahomla mücadelenin, geniş halk kitlelerini yeni bir hijyen kültürünün oluşumu ve medenîleştirme hedefinin bir aracı olarak görüldüğü öne sürülmektedir. Ancak bu mücadele, yalnızca sağlık politikalarıyla sınırlı kalmamış, aynı zamanda eğitim politikaları yoluyla bireylerin zihin ve bedenlerinde köklü değişimler gerçekleştirme çabasını da barındırmıştır. Bu süreç, toplumu modernleştirme projesinin bir parçası olarak tasarlanmıştır. Araştırma bulguları, trahomla mücadelenin formal ve informal eğitim araçlarıyla hijyen ve medeniyet bilincini yaymayı hedeflediğini ortaya koymaktadır.

This thesis aims to examine the fight against trachoma in Turkey during the Single-Party Period (1923-1945) within the framework of the formation of civilization and hygiene culture, as well as their relationship with education. In light of Michel Foucault's concepts of anatomo-politics and biopolitics, the health policies and practices regarding trachoma during this period are analysed in terms of the political power's efforts to transform the population into a healthy and productive entity. The fundamental assumption of this study is that the early Republican elites conceptualized hygiene and civilization processes as a front stage at the societal level. In this context, it is suggested that the fight against trachoma was regarded as a tool for instilling a new hygiene culture and achieving the goal of civilizing the broader population. However, this struggle was not limited to health policies alone; it also encompassed efforts to bring about profound changes in individuals' minds and bodies through education policies. This process was designed as part of a broader project to modernize society. The findings of the study reveal that the fight against trachoma aimed to promote hygiene and civilization awareness, particularly through formal and informal educational means.