Memlûk Kıpçak Türkçesinde fiil-tamlayıcı ilişkisi

Memlûk Kıpçak sahasında yazılan eserlerden hareketle bu çalışmada, Memlûk Kıpçak Türkçesinde fiillerin tamlayıcılı ve tamlayıcısız kullanımları ele alınıp fiil-tamlayıcı ilişkisi incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Memlûk Kıpçak Türkçesinin bütün unsurlarına ait bilgiler verilmiş, ikinci bölümünde ise tezin ana konusunu olan fiil-tamlayıcı ilişkisi açıklanmıştır. Tezin inceleme kısmını oluşturan üçüncü bölüm hazırlanırken Memlûk Kıpçak Türkçesi döneminde yazılmış olan dil yadigârları taranmış ve bu eserlerde yer alan tüm çekimli fiiller tespit edilmiştir. Bu fiiller yüzey yapıda almış oldukları tamlayıcılara veya herhangi bir tamlayıcı almadan müstakil kullanılma durumlarına göre fişlenerek çalışmaya aktarılmıştır. Orijinal metinlerdeki cümle yapıları bozulmadan aktarılmış ve daha sonra bu cümleler Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. Tespit edilen örnekler orijinal metinlerdeki yazılış şekillerine bağlı olarak oluşturulan transkripsiyon şekilleriyle çalışmada kullanılmıştır. Örnekler, fiillerin almış oldukları tamlayıcılara ve bu tamlayıcılarla bağlantı kurmak için kullandıkları hâl eki biçimlerine göre tasnif edilerek sınıflandırılmıştır. Alfabetik sıralamaya göre yapılan dizin ile sistematik bir biçimde erişilen tüm fiillere çalışmada yer verilmiştir. Her fiilin ilk olarak varsa tamlayıcısız kullanımına yer verilmiştir. Daha sonra fiillerin belirtme, bulunma ve ayrılma durumlarındaki kullanımları veya birden fazla hâl ekiyle farklı durumlardaki kullanımları da tamlayıcı sayısı belirtilerek gösterilmiştir. Cümlenin yöneticisi olan fiilin Memlûk Kıpçak Türkçesinde tamlayıcılarıyla kurmuş olduğu ilişki sistemi ile bağımsal ve yapısal dil bilgisinde edinmiş olduğu konumunun incelenmesi neticesinde ulaşılan veriler sonuç kısmında sunulmuştur.

Based on the works written in the Mamluk Kipchak field, this study examines the use of verbs with and without complements and examines the verb complement duality. In the first part of the study, information on all elements is provided, and in the second part, the verb complement relationship, which constitutes the main subject of the thesis, is explained. While preparing the third part, which constitutes the examination part of the thesis, the language heritages written in the period were scanned and all the conjugated verbs in these works were identified. These verbs were transferred to the study by being recorded according to the complements they took in the surface structure or their independent use without taking any complements. The sentence structures in the original texts were transferred without changing and then these sentences were translated into Turkish. The identified examples were used in the study with the transcription forms created depending on the spelling forms in the original texts. The examples were classified and classified according to the complements the verbs took and the case suffix forms they used to establish a connection with these complements. All verbs accessed systematically with the alphabetical index are included in the study. First, the use of each verb without a complement, if any, is given. Then, the use of verbs in the accusative, locative and disjunctive cases or their use in different cases with more than one case suffix is shown by indicating the number of complements. The data obtained as a result of examining the relationship system established by the verb, which is the governing element of the sentence, with its complements and the position it has acquired in the dependent and structural grammar are presented in the conclusion section.