Harputlu Nusret Efendi Şerh-i Tâ'iyye-i Sâ'ib-i Tebrîzî (1b-50a Transkripsiyonlu Metin-İnceleme)

Şerh geleneği, klasik Türk edebiyatı metinlerinin içerisinde önemli bir yere sahiptir. Özellikle Arap ve Fars dilindeki eserler şerhler için kaynak dil haline gelmiştir. Bu dillerdeki eserlerin anlaşılması, açıklanması ve yorumlanması ihtiyacından şerh geleneği doğmuştur. Sebk-i Hindî akımının önemli temsilcilerinden biri olan Sâ'ib-i Tebrîzî, hayal gücü, imge ve kapalı anlatımla kaleme aldığı şiirleriyle Dîvân'ı şârihler tarafından çoğunlukla şerh edilmeye ihtiyaç duyulan eserlerden biri olmuştur. Ebubekir Nusret Efendi tarafından üç ayrı Sâ'ib-i Tebrîzî Dîvânı şerhi kaleme alınmıştır. Bunlar; elif, tâ ve Dîvân'dan seçilen farklı kafiyedeki gazellerin şerhidir. Bu çalışmada Ebubekir Nusret Efendi'nin Sâ'ib-i Tebrîzî Dîvânışerhindeki tâ kafiyeli gazellerin 1b-50a varakları Latin harflerine aktarılarak tenkitli metin yoluyla incelenmesi amaçlanmıştır. Aynı zamanda Sâ'ib-i Tebrîzî ve Nusret Efendi'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında ayrıntılı bilgiye yer verilmiş, şerh tanımı yapılarak Sâ'ib-i Tebrîzî Dîvânı'ndan yapılan şerh çalışmaları tanıtılmıştır. Şerh edilen metindeki imla hususiyetleri ve metnin muhtevası hakkında bilgi verilmiş, metindeki alıntı ve iktibaslar "Şerh Yöntemi" başlığı altında ifade edilmiştir. Tâ kafiyeli gazellerin şerhi ile ilgili on bir nüshanın varlığı bilinmektedir. Bunların beş tanesi yurt dışındadır. Transkripsiyonlu metin oluşturulurken yurt içindeki İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Ty. 4223'te ve Süleymaniye Kütüphanesi Halet Efendi Böl. No. 714'te yer alan nüshalar esas alınmıştır. Çalışma, Sâ'ib-i Tebrîzî Dîvânı ile ilgili yapılmış olan çalışmalara ek niteliğindedir. Anahtar Kelimeler: Şerh, Şârih, Nusret Efendi, Sâ'ib-i Tebrîzî

The tradition of şerh (commentary) occupies a vital role in classical Turkish literature, particularly in elucidating texts composed in Arabic and Persian. Arising from the need to interpret such works, this tradition has produced extensive commentarial literature. A leading figure of the Sebk-i Hindî style, Sâ'ib-i Tabrîzî crafted his poetry with elaborate imagery, imagination, and complex expression, rendering his Dîvân a frequent subject of scholarly exegesis. Ebubekir Nusret Efendi authored three distinct commentaries on the Dîvân, focusing on ghazals with elif, tâ, and various other rhymes. This thesis offers a critical edition and analysis of folios 1b–50a of the tâ-rhymed ghazals in Nusret Efendi's commentary, transcribed into Latin script. It further presents comprehensive information on the lives, literary identities, and works of both Sâ'ib-i Tabrîzî and Ebubekir Nusret Efendi. The study also reviews the concept of şerh, surveys previous commentaries on Sâ'ib's Dîvân, and assesses orthographic features and intertextual references under the section titled "Method of Commentary." Among eleven known manuscript copies of the tâ commentary, five are housed abroad; this edition is based primarily on the copies preserved in the Istanbul University Library (Ty. 4223) and the Süleymaniye Library, Halet Efendi Collection (No. 714). The study aims to contribute to the corpus of research on Sâ'ib-i Tabrîzî's Dîvân. Keywords: Commentator, Commentary, Nusret Efendi, Sâ'ib-i Tebrîzî