Selâmet b. Abdülbâkî b. Selâmet el-Enbârîn'in el-Nüket ve'l-İşârât fî Şerhi'l-Makâmât adlı eseri: Dokuzuncu Makamenin başına kadar (inceleme ve tahkik)

Harîrî'nin Makâmât'ı, Arap edebiyatının önde gelen eserlerinden biridir. Müellifi Ebu Muhammed el-Kâsım b. Ali el-Harîrî (ö. 516/1122) tarafından kaleme alınan bu eser, âlimler ve dilciler tarafından büyük ilgiyle karşılanmış, birçok şerhe konu olmuştur. Bu şerhler arasında, Selâme b. Abdilbâkî el-Enbârî'nin (ö. 590/1194) yazdığı en-Nüket ve'l-işârât fî şerhi'l-Makâmât adlı şerh dikkat çeker. Görme engelli olmasına rağmen devrinin önde gelen âlimleri arasında yer alan el-Enbârî, Irak'ın Enbâr şehrinde doğmuş, genç yaşta Mısır'a göçerek burada ilim tahsil etmiş ve ders vermeye başlamıştır. Harîrî'ye yakın bir dönemde yaşamış olması, onun şerhini ayrıca değerli kılar. Eserde garîb kelimeler açıklanmış; şiirlerden, Kur'ân âyetlerinden ve hadislerden sıkça alıntı yapılmıştır. Ayrıca kaybolmuş bazı kaynaklardan aktarımlar ve başka kaynaklarda bulunmayan beyitler de yer almaktadır. Bu yönüyle eser, Arap dili ve edebiyat tarihi açısından kıymetli bir kaynaktır. İki bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde, el-Enbârî'nin hayatı ile şerhin içeriği, yöntemi ve dili incelenmiştir. İkinci bölümde ise, eserin ilk sekiz makâmesinin tahkiki yapılmıştır. Çalışmada betimleyici ve analitik yöntem izlenmiş, farklı nüshalar karşılaştırılarak metin tenkidi gerçekleştirilmiştir.

Harīrī's Maqāmāt occupies a prominent place in Arabic literary tradition. Composed by Abū Muḥammad al-Qāsim b. ʿAlī al-Baṣrī al-Ḥarīrī (d. 516 AH / 1122 CE), the work attracted the attention of scholars and linguists, leading to many commentaries. Among the most significant is al-Nukat wa-l-Ishārāt fī Sharḥ al-Maqāmāt, authored by Salāma b. ʿAbd al-Bāqī al-Anbārī (d. 590 AH / 1194 CE), a distinguished blind scholar born in al-Anbār (Iraq) who later migrated to Egypt. There, he pursued advanced studies and taught in scholarly circles, gaining a reputation for his deep knowledge of language and literature. Living close in time to Harīrī, al-Anbārī approached the Maqāmāt from a linguistic perspective, clarifying obscure words through extensive use of Arabic poetry, Qurʾānic verses, and Prophetic ḥadīths. His commentary also includes excerpts from lost sources, rare poetic lines, and linguistic insights, making it a valuable reference for Arabic philology and literary history. This study comprises two main chapters. The first introduces al-Anbārī's life, his work, and the methodological and stylistic features of his commentary. The second presents a critical edition of the first eight maqāmas based on scholarly textual comparison. The study adopts descriptive and analytical approaches, utilizing various manuscript copies to establish a reliable text.