Yukarı fırat havzası akım zaman serilerinin trendsel davranışı: aylık, mevsimsel ve yıllık ölçekte değerlendirme

Küresel iklim değişikliği, hidrolojik döngü üzerinde önemli etkiler yaratarak yağış rejimleri, buharlaşma, akım ve yeraltı suyu seviyeleri gibi hidrometeorolojik parametrelerde belirgin değişimlere yol açmaktadır. Bu bağlamda, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından akım trendlerinin uzun dönemli analizi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Fırat Havzası'nda yer alan üç akım gözlem istasyonuna ait ortalama 60 yıllık akım verileri kullanılarak, hidrolojik zaman serilerindeki trendsel değişimlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında, hem klasik hem de yenilikçi istatistiksel analiz yöntemleri kullanılmıştır. Uygulanan yöntemler arasında Yenilikçi Şen Trend (YŞT), Yenilikçi Şen Trend Eğim (YŞTE), Mann-Kendall (MK), Spearman Sıra Korelasyonu (SSK) ve Ardışık Mann-Kendall (ARMK) yer almaktadır. Bu yöntemler aracılığıyla akım verilerinde istatistiksel olarak anlamlı eğilimlerin yönü (artan, azalan ya da durağan), eğilimlerin büyüklüğü ve zaman içerisindeki olası değişim noktaları analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, Fırat Havzası'ndaki hidrolojik değişkenliğin mekânsal ve zamansal dağılımını ortaya koymakta; havza ölçeğinde su yönetimi stratejilerinin geliştirilmesine ve iklim değişikliğinin bölgesel etkilerinin değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Trend analizi, Akım verileri, Yukarı Fırat havzası

Global climate change has significant impacts on the hydrological cycle, leading to significant changes in hydrometeorological parameters such as precipitation regimes, evaporation, runoff, and groundwater levels. In this context, long-term analysis of streamflow trends is of great importance for the sustainable management of water resources. This study aimed to determine trend changes in hydrological time series using average 60-year streamflow data from three streamflow observation stations in the Euphrates Basin. Both classical and innovative statistical analysis methods were used within the scope of the study. The applied methods include the Innovative Şen Trend Method (ITA), Şen Trend Slope (ITAS), Mann-Kendall (MK), Spearman's Rank Correlation (SRC) and Sequential Mann-Kendall (SQMK). Using these methods, the direction of statistically significant trends in streamflow data (increasing, decreasing, or stationary), the magnitude of the trends, and possible change points over time were analyzed. The results reveal the spatial and temporal distribution of hydrological variability in the Euphrates Basin and contribute to the development of water management strategies at the basin scale and the assessment of the regional impacts of climate change. Keywords: Trend analysis, Flow data, Upper Euphrates basin.