Maturidi'nin eserleri bağlamında bilgi-sorumluluk ilişkisi

Bu tez, Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'nin kelâm düşüncesinde ilâhî ilim ile ilâhî irade arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Mâtürîdî, Allah'ın sıfatlarını zatıyla kaim, ezelî ve değişmez olarak temellendirirken ilim ve iradeyi birbirinden ayırır; ancak bu iki sıfat arasında zorunlu ve tutarlı bir uyum bulunduğunu savunur. Ona göre ilâhî ilim, varlıkların ve fiillerin tüm yönleriyle ezelden bilinmesini ifade ederken, ilâhî irade bu bilinenlerin hangi şartlarda ve ne zaman gerçekleşeceğini belirleyen sıfattır. Mâtürîdî, ilâhî iradenin ilme tâbi olduğu veya ilmin irade karşısında zorlayıcı bir güç oluşturduğu görüşlerini reddeder. Allah'ın bilgisi, meydana gelecek fiillerin sebebi değil, onların ezelî bilgisidir. Bu yaklaşım, ilâhî ilmin insan fiillerini zorunlu kıldığı yönündeki cebrî anlayışlara karşı önemli bir denge ortaya koymaktadır. İlâhî ilim ile irade arasındaki uyum, Allah'ın fiillerinde değişiklik veya sonradanlık anlamına gelmez. İnsan fiilleri bağlamında Mâtürîdî, kulun cüz'î iradesini ve ahlâkî sorumluluğunu esas alır. Allah, insanın fiillerini ezelden bilmekte ve yaratmaktadır; ancak fiillerin iyi veya kötü oluşu, kulun iradî yönelişine dayanmaktadır. Bu çerçevede Mâtürîdî, hem ilâhî ilmin mutlaklığını hem de insanın özgür ve sorumlu bir varlık oluşunu temellendirmektedir. Sonuç olarak Mâtürîdî'nin irade–ilim anlayışı, cebir ve bedâ gibi yaklaşımlara karşı tutarlı ve dengeli bir Ehl-i sünnet kelâm modeli sunmaktadır.

This thesis examines the relationship between divine knowledge and divine will in the theology of Abu Mansur al-Maturidi. Maturidi considers God's attributes to be self-subsistent, eternal, and unchanging; he distinguishes between knowledge and will but argues for a necessary and consistent harmony between them. Divine knowledge is the eternal knowledge of beings and actions; will determines the conditions and timing under which these occur. He rejects the view that will is subordinate to knowledge or that knowledge necessitates actions. God's knowledge is not the cause of actions, but His eternal knowledge. Thus, he establishes a balance against deterministic understandings. In human actions, the individual's partial free will and responsibility are fundamental. God knows and creates actions from eternity; however, whether they are good or bad depends on the individual's choice. Ultimately, Maturidi presents a balanced Sunni model by grounding both the absolute nature of divine knowledge and the free and responsible nature of human beings.