Hypericum perforatum (sarı kantaron)un yara iyileşmesi üzerine etkisi ve kollajenaz ilaçlarla karşılaştırılması

ÖZET Amaç: Yara iyileşmesi sağlıktaki en temel problemlerden biridir. Önemi her geçen gün daha da anlaşılmaktadır. Yaraların oluşturduğu mortalite ve morbidite nedeniyle tedavi için devamlı yeni ajanlar denenmektedir. Yirmi birinci yüzyılda yara iyileşmesinin detaylı anlaşılmasıyla birlikte yara iyileşmesi üzerine çeşitli kimyasal, fiziksel ve biyolojik ajanlar denenmektedir. Bu ajanlardan en sık kullanılanlardan biri de kollajenaz içeren ilaçlar (pomad) olmuştur ve yara iyileştirici etkileri yapılan çalışmalarla literatürde yerini almıştır. Günümüzde de aktif olarak kullanılmaktadır. Fakat çok eski çağlardan beri literatürde yeterli kadar yer almamış bitkisel ilaçlar da yara iyileşmesinde etkili biçimde kullanılmaktadır. Fitoterapötik ilaçlara olan güven ise her geçen gün daha da artmakta ve önem kazanmaktadır. Sarı kantaron (hypericum perforatum) yağı da bu ilaçlardan biridir. Çok eski zamanlardan beri yara iyileşmesi ve yanık gibi birçok tedavide kullanıldığı bilinmektedir. Çalışmamızda sarı kantaron (hypericum perforatum) yağının yara iyileşmesi üzerine olan etkisini histopatolojik ve makroskopik olarak sıçanlarda oluşturulan deneysel yara modelinde inceleyerek kollajenazların etkisiyle karşılaştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Deney için aynı yaşta ve ağırlıkta her grupta 8'er hayvan bulunacak şekilde toplam 40 adet yetişkin wistar cinsi erkek sıçan kullanıldı. Sıçanların sırtı traş edilip povidon iyotlu solüsyon ile temizlendikten sonra 1 cm2 lik tam kat deri defekti oluşturuldu. Sham (kontrol) grubu kuru gazlı bez ile ve ıslak pansuman (SF) grubu ise serum fizyolojikle ıslatılmış gazlı bez ile pansumanları yapıldı. Kollajenaz pomad (KP) grubu ve sarı kantaron yağı (SK) grupları ise bu maddeleri 0. 1 gram emdirilmiş gazlı bezlerle pansuman yapıldı. Pansumanlar sabah akşam günde iki kez yapılarak yara iyileşmesi tamamlanıncaya kadar devam edildi. Yara yeri alanları 3, 7, 14 ve 21. günlerde ölçülüp Walker formülü ile hesaplaması yapıldı. Ayrıca 14. gün yara yerlerinden punch biyopsiler alındı ve histopatolojik olarak yara yerindeki enflamasyon, damar proliferasyonu, fibrozis, epitelizasyon ve granülasyon değerlendirildi. Bulgular: Değerlendirme sonucunda; sarı kantaron yağı ve kollajenaz pomad uygulanan grupların yaraları diğer gruplara göre istatistiksel olarak daha erken kapandığı ve yara iyileşme sürelerinin daha kısa olduğu görüldü (p<0. 001). Sarı kantaron yağı ile kollajenaz pomad grupları arasında ve kontrol grubu ile ıslak pansuman grupları arasında ise fark yoktu. Fakat sarı kantaron yağının kollajenaz pomad ve diğer gruplara göre yara iyileşmesinin 3, 10 ve 14. günlerinde yarada daha fazla küçülme sağladığı görüldü (p<0. 001). 2 Histopatolojik sonuçların istatistiksel analizinde kontrol grubunda fibrozisin daha az olduğu görüldü (p<0. 05). Enflamasyon, damar proliferasyonu, epitelizasyon ve granülasyon değerlerinin istatiksel analizinde gruplar arasında fark görülmedi. Sonuç: Çalışmamızda elde ettiğimiz verilerin istatiksel analizi sonucunda sarı kantaron yağının kollajenaz pomatlara göre yara iyileşmesinde makroskobik olarak daha etkili olduğu fakat histopatolojik olarak fark olmadığı kanısına varılmıştır. Anahtar kelimeler: Yara iyileşmesi, rat, sarı kantaron yağı, kollajenaz pomad, hypericum perforatum

ABSTRACT Aim: Wound healing is one of the most fundamental problems in health. Due to the mortality and morbidity caused by wounds, new agents are constantly being tested for treatment. With the detailed understanding of wound healing in the 21st century, various chemical, physical and biological agents are being tested on wound healing. One of the most frequently used of these agents is collagenase-containing drugs (pomade), and their wound healing effects have taken their place in the literature through studies. It is still actively used today. However, herbal medicines, which have not been sufficiently included in the literature since ancient times, have also been used effectively in wound healing. Confidence in phytotherapeutic drugs is increasing and gaining importance day by day. St. John's wort (hypericum perforatum) oil is one of these medicines. It is known that it has been used in many treatments such as wound healing and burns since ancient times. In our study, we aimed to examine the effect of St. John's wort (hypericum perforatum) oil on wound healing histopathologically and macroscopically in an experimental wound model created in rats and to compare it with ointment containing collagenase. Material and Method: A total of 40 adult Wistar male rats of the same age and weight were used for the experiment, with 8 animals in each group. After the backs of the rats were shaved and cleaned with povidone-iodine solution, a 1 cm2 full-thickness skin defect was created. The sham (control) group was dressed with dry gauze, and the wet dressing (SF) group was dressed with saline-soaked gauze. The collagenase ointment (KP) group and St. John's wort oil (SK) groups were dressed with gauze impregnated with 0. 1 grams of these substances. Dressings were applied twice a day, morning and evening, and continued until wound healing was completed. Wound area areas were measured on the 3rd, 7th, 14th and 21st days and calculated using the Walker formula. In addition, punch biopsies were taken from the wound sites on the 14th day, and inflammation, vascular proliferation, fibrosis, epithelialization and granulation in the wound site were evaluated histopathologically. Findings: As a result of the evaluation; It was observed that the wounds of the groups treated with St. John's wort oil and collagenase ointment closed statistically earlier than the other groups and the wound healing times were shorter (p <0. 001). No statistical difference was detected between St. John's wort oil and collagenase ointment groups and between the control group and wet dressing groups. In addition, it was observed that St. John's wort oil provided more shrinkage in the wound on the 3rd, 10th and 14th days of wound healing than 4 collagenase ointment and other groups (p<0. 001). Statistical analysis of histopathological results showed that fibrosis was less in the control group (p<0. 05). No difference was detected between the groups in the statistical analysis of inflammation, vascular proliferation, epithelialization and granulation values. Results: As a result of the statistical analysis of the data obtained in our study, it was concluded that St. John's wort oil was macroscopically more effective in wound healing than collagenase ointments, but there was no difference histopathologically. Keywords: Wound healing, rat, St. John's wort oil, collagenase pomade, hypericum perforatum