Diyabetli bireylerde risk algısı ile öz yönetim davranışları arasındaki ilişki

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Tip 2 diyabet tanısı ile izlenen bireylerde risk algısı ile diyabet öz-yönetim davranışları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Ayrıca risk algısı ve öz-yönetim davranışlarının sosyodemografik, klinik ve yaşam tarzı değişkenleri ile ilişkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma kesitsel ve tanımlayıcı nitelikte olup Erzincan Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği ile Kavakyolu Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Çalışmaya, en az bir yıldır Tip 2 diyabet tanısı olan ve gönüllü olarak katılmayı kabul eden 102 birey dahil edilmiştir. Veriler; sosyodemografik ve klinik özellikleri içeren Tanıtıcı Bilgi Formu, Diyabet Öz Yönetim Skalası (DÖYS) ve Risk Algı Ölçeği (RAÖ) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde non-parametrik testler ve Spearman korelasyon analizi kullanılmış, p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların RAÖ risk bilgisi puanları ile DÖYS toplam ve tüm alt boyut puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). RAÖ birleşik risk bilgisi yalnızca DÖYS fiziksel aktivite alt boyutu ile anlamlı ilişki göstermiştir (p=0,006). RAÖ endişe alt boyutu ile DÖYS glikoz yönetimi arasında pozitif ilişki bulunmuştur (p=0,030). RAÖ iyimserlik alt boyutu, DÖYS toplam puanı, diyet ve sağlık hizmeti kullanımı alt boyutları ile anlamlı ilişkiler göstermiştir. DÖYS toplam puanı yalnızca komplikasyon süresi ile anlamlı korelasyon göstermiştir. RAÖ çevresel risk alt boyutu ile DÖYS puanları arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Sonuç ve Öneriler: Bu çalışma, diyabetli bireylerde risk algısının özellikle bilgi temelli bileşenlerinin öz-yönetim davranışlarını olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Aile hekimliği uygulamalarında, yalnızca komplikasyon riski vurgusu yerine, doğru ve dengeli risk bilgilendirmesi ile birlikte öz-yeterlik ve davranış destekleyici yaklaşımların benimsenmesi önerilmektedir. Birinci basamakta yapılandırılmış eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin güçlendirilmesi, diyabet öz-yönetimini ve klinik sonuçları iyileştirebilir.

Objective: The aim of this study was to examine the relationship between risk perception and diabetes self-management behaviors in individuals with type 2 diabetes mellitus. In addition, the associations of risk perception and self-management behaviors with sociodemographic, clinical, and lifestyle characteristics were evaluated. Materials and Methods: This cross-sectional and descriptive study was conducted at the Family Medicine Outpatient Clinic of Erzincan Mengücek Gazi Training and Research Hospital and the Kavakyolu Training Family Health Center. A total of 102 individuals aged 18 years and older, diagnosed with type 2 diabetes mellitus for at least one year, were included in the study. Data were collected through face-to-face interviews using a Sociodemographic and Clinical Data Form, the Diabetes Self-Management Questionnaire (DSMQ/DÖYS), and the Risk Perception Survey–Diabetes Mellitus (RPS-DM/RAÖ). Non-parametric statistical tests and Spearman correlation analyses were performed, and a p value <0.05 was considered statistically significant. Results: Risk knowledge scores of the Risk Perception Survey were positively and significantly associated with the total score and all subscales of the Diabetes Self-Management Questionnaire (p<0.05). Combined risk knowledge was significantly associated only with the physical activity subscale of diabetes self-management (p=0.006). The worry subscale of risk perception showed a significant positive correlation with glucose management (p=0.030). Optimism was significantly associated with the total self-management score, dietary behaviors, and healthcare utilization. The total diabetes self-management score was significantly correlated only with complication duration. No significant association was found between environmental risk perception and diabetes self-management scores. Conclusion: The findings indicate that risk perception, particularly its knowledge-based components, plays an important role in diabetes self-management behaviors. In family medicine practice, balanced and accurate risk communication combined with behavioral support strategies may contribute to improved self-management. Strengthening structured education and counseling interventions in primary care settings may enhance diabetes self-management and overall clinical outcomes.