Yeni Toplumsal Hareketlerin Yeni Aktörleri; 90’lı Yıllar Türkiye’sinde Başörtülü Öğrencilerin Mücadelesi

Bu çalışma, 1990’lı yıllarda Türkiye’de örgütlenen en önemli protesto hareketlerindenbiriolan“başörtüsüeylemleri”ninTürksiyasal yaşamındakikonumunudeğerlendirmeyiamaçlamaktadır.Kolektif hareketlerliteratüründe,sokaktasiyasetsıklıklasolgruplarla ilişkilendirilmektedir.Buçalışma,birhakihlalikarşısındamilliyetçi- muhafazakâr grupların da protesto örgütleyerek hak arama siyaseti geliştirdikleri iddiasındadır. 90’lı yıllarda, Türkiye toplumunda yaşanan kırılma ve kutuplaşmaların en önemlisi, milliyetçi-muhafazakâr kesim ile laik-modernist çevre arasında yaşanmıştır. Kimlik taleplerinin yükseldiği bu dönemde,İslami siyasetin önünü kesmek amacıyla gerçekleştirilen 28 Şubatdarbesisonrasındabirçoküniversitedebaşörtüsüyasağı uygulanmayabaşlanmıştır.Başörtülüöğrenciler,darbeninyarattığı haksızlıklardan en fazla zarar gören gruplardan birini oluşturmaktadır. Çalışmanın temel iddialarından bir diğeri, öğrencilerin ‘öğrenci’ kimliklerine sahip çıkarken ‘dini’ kimliklerini sembolize eden başörtüsünden taviz vermedikleridir. Mağduriyeti mücadeleye dönüştüren öğrenciler, 1998 yılında,İstanbulÜniversitesiBeyazıtKampüsübaştaolmaküzere başörtüsüyasağınınuygulandığıüniversitelerdeoturmaeylemleri gerçekleştirmiştir. Oturma eylemleri sürecine insan zinciri eylemini de ekleyenöğrenciler,eğitimhaklarınakavuşmakiçinmücadele etmektedirler. Çalışmada, eylemlerin sivil itaatsiz karakteri nedeniyle süreç içerisinde meşruiyet kazandığı iddia edilmektedir. 90’lı yılların protesto kültüründe önemli yer tutan sivil itaatsiz eylem biçimlerine başvuran öğrenciler, şiddeti dışlayarak kamuoyunda görünürlük kazanmışlardır. Çalışmada, toplumsal hareketler literatüründen hareketle bu protestonun kuramsal bir okuması yapılmakta; eylemlerin 90’lar siyasetindeki yeri sorunsallaştırılmaktadır. Literatürde yer alan yazılı kaynaklar ve o dönemde hak ihlaline maruz kalan kişilerin tanıklıkları incelenerek yorumsamacı bir yaklaşımla mücadelenin siyasi ve toplumsal karakteri analiz edilmektedir. Sonuç olarak, başörtülü öğrencilerin hareketinin 90’lar sosyolojisindeki ve kolektif hareketler tarihindeki yeri değerlendirilmektedir.