ŞEYH-İ SAN’ÂN KISSASINA DAİR

Feridüddin Attâr'ın Mantıku't-Tayr'da anlattığı Şeyh-i San'ân kıssası, tasavvufi açıdan oldukça öğretici ve dikkat çekicidir. Doğu edebiyatlarında, sevgili ve aşk için her şeyi feda etmenin sembollerinden biridir Şeyh-i San'ân. Fars ve Türk Edebiyatında şairler, şiirlerinde, sevgilisine kavuşabilmek için elindeki tüm maddî-manevî makamları terk etmesi, içki içmesi ve zünnâr bağlaması gibi hususları dolayısıyla Şeyh-i San'ân kıssasına telmihte bulunmuşlardır. Bu yazıda San'â ve Şeyh'e dair bilgi verilmiş, hikâye özetlenmiş ve bazı tespitlerde bulunulmuştur. Dikkat çeken hususlardan biri, kıssanın çok benzer bir varyantının hadîs olarak rivayet edilmesidir. Bu durumda, adı kaynaklarda Abdürrezzâk olarak geçen şeyhe isnad edilen bu kıssa, şeyh yaşamadan önce halk arasında mevcuttur. Bir muhaddis olan şeyhin kemal sahibi olması dolayısıyla kıssanın ona yakıştırılmış olması muhtemeldir. Tasavvufi seyr ü sülûka ve nefsin insanı, insanın konumu ve mertebesi ne olursa olsun, yoldan çıkarabileceğine dair bu ibretli kıssada; aynı zamanda büyük günahlar işlenmiş olsa da dua ve tövbe kapısının her zaman açık olmasına da telmih vardır. Doğu şiirlerde çeşitli sonraAnadolu sahasında kaleme alınmış pekçok tasavvufi mesnevîye de kahramanlarının aşk uğruna pek çok sıkıntı çekmesi, maddi manevî fedâkârlıklarda bulunması gibi meselelerde kaynaklık ettiği de söylenebilir. Hatta Attâr'ın kitabındaki kıssalardan sadece biri olan bu kıssa, Anadolu'da müstakil manzum mesnevîler yazılmasına bile vesile olmuştur. Tüm bu özellikler ve tesirler dikkate alındığında Şeyh-i San'ân kıssası dikkatle incelenmelidir