Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yayınlar
- ArticleAçık Erişim2023Seyit rıza milletler cemiyeti’yle birleşik krallık’tan yardım istedi mi?
Bozkurt, Ibrahim
1937 yılında Tunceli’de meydana gelen isyanın merkezinde bulunan Seyit Rıza’nın Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığı’na ve Milletler Cemiyeti’ne mektup yazarak isyana destek aradığı, akademik olan ve olmayan birçok çalışmada söz konusu edilmiştir. Mektuplarda, özet olarak Türk devletinin Dersim’de sivilleri hedef aldığı, boğucu gaz da dâhil olmak üzere haksız bir savaş yürüttüğü; Kürt dilinin ve kültürünün yasaklandığı; Kürtlerin baskı altında tutulduğu, zorunlu göçe tabi tutulduğu ve katledildiği şikâyet edilerek uluslararası toplum müdahaleye davet edilmektedir. Bugüne değin bu iki mektup, akademik olan veya olmayan çok sayıda çalışmada konu edilse de kısa değinilerle geçiştirilmiş ve üzerinde detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Akademik çalışmalarda konu bir bütün olarak ele alınmadığı gibi konuyla ilgili yapılan akademi dışı çalışmalarda da ileri sürülen görüşler, sağlam kaynaklarla ve gerekçelerle tartışılmamıştır. Bu çalışmanın temel araştırma problemi Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığı’na ve Milletler Cemiyeti’ne gönderilen bu iki mektubun kim tarafından ve hangi amaçla yazıldığını tespit etmektir. Arşiv belgeleri, hatırat türü eserler ve konuyla ilgili yapılan güncel araştırmalar bu çalışmanın temel kaynaklarıdır. Makalede önce mektuplar ve içerikleriyle ilgili genel bilgi verilmiş, ardından bu mektuplarla ilgili tartışmalar özetlenmiştir. Nihayet metnin şekil ve içerik analizleri yapılarak, arşiv belgelerinden ve dönemin şahitliklerinden yararlanılarak mektupların kim tarafından ve hangi amaçla yazıldığı tartışılmıştır. Çalışma sonucunda söz konusu mektupların Seyit Rıza’dan habersiz olarak Baytar Nuri tarafından yazıldığı ve ilgili yerlere gönderildiği sonucuna ulaşılmıştır.
RDL Kalıcı Kaydıİncele - ArticleAçık Erişim20231937 Seyit Rıza İsyanının Adana Basınına Yansıması
Bozkurt, Ibrahim
1937 yılında Tunceli’de meydana gelen ve yakın tarihimizde Dersim İsyanı veya Dersim Olayları olarak ünlenen hadiseler günümüze kadar birçok çalışmanın konusunu teşkil etmiştir. Olayların yaşandığı günden itibaren gerek ulusal gerekse yerel gazetelerde işlenen konu sonraki zamanlarda akademik veya popüler tarih araştırmalarında da ilgi duyulan bir saha olmuştur. 1937 yılında yayımlanan Adana yerel gazeteleri de konuyu gündemine almıştır. Adana’da yayımlanan Türk Sözü ve Yeni Adana gazetelerinde Seyit Rıza İsyanı dikkatle takip edilmiş, hadiselerle ilgili çok sayıda haber yapılmış, ayrıca birçok köşe yazısı kaleme alınmıştır. Bu makalede, 1937 yılında yaşanan Seyit Rıza İsyanının Adana yerel gazetelerindeki algılanış biçimi ele alınmıştır. Çalışmanın ana kaynaklarını Adana’da 1937 yılında yayımlanan yerel gazetelerden Türk Sözü ve Yeni Adana gazete koleksiyonları oluşturmaktadır. Bunların yanında ihtiyaç duyuldukça konuyla ilgili akademik ve güncel çalışmalardan da istifade edilmiştir. Adana yerel gazetelerinde konunun işlenişinin sıhhatini anlamak için akademik ve güncel çalışmalardan yararlanmak bir zorunluluktur. Çalışmada önce Seyit Rıza İsyanının gelişimi zaman dizimine uygun olarak Adana yerel gazetelerindeki akisleri mercek altına alınmıştır. Bu aşamadan sonra Adana yerel gazetelerine göre Seyit Rıza İsyanının nedenleri incelenmiştir. Son olarak devletin Tunceli halkına yaklaşımı yine Adana yerel gazetelerine göre merkeze alınarak değerlendirilmiştir.1937 yılında Adana’da yayımlanan yerel gazetelerin, Seyit Rıza İsyanını detaylı denilebilecek düzeyde takip ettiği görülmüştür. Çalışma sonucunda Tunceli’de aşiret ağalarının cahil halkı kullanarak bir isyan girişiminde bulunduğu, devletin bu isyanı bastırmak için harekete geçtiği sosyal ve ekonomik tedbirler başta olmak üzere birçok tedbirin devlet tarafından hızla alındığı ve Seyit Rıza’nın teslim olmasının ardından isyanın bastırıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Adana basınında Dersimlilerin Türk kökenli olduğuna vurgu yapılması özellikle dikkat çekmektedir.
RDL Kalıcı Kaydıİncele