İki Şehrengiz Örneği: Ergiri ve Şam Destanları

Klasik Türk edebiyatında edebî tür olarak karşımıza çıkan şehrengizin farklı tanımları yapılmış olsa da genel anlamıyla şehrengizler, bir şehrin güzelliklerinin ve bu şehirde yaşayankadın-erkek güzellerinin tasvirinin yapıldığı metinler olarak ifade edilmiştir. Şehrengiz türünde mesnevi nazım şekliyle müstakil eserler yazılmakla birlikte diğer nazım şekilleri ile kaleme alınan manzumeler de bulunmaktadır. Bu çalışmada Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu’nda, Ankara, Türkiye 06 Mil Yz FB 324 arşiv numarasıyla Seyyid Nizamoğlu Divanı olarak kayıtlı el yazma içerisinde 44b-45a varaklarında yer alan “Ergiri Destanı” ve “Şam Destanı” başlıklı manzumeler Latin harflerine aktarılarak şekil ve muhteva açısından ele alınacaktır. Katalogda “Enguru Destanı” şeklinde yanlış kayıtla takdim edilen “Ergiri Destanı” ve devamındaki “Şam Destanı” Seyyid Nizamoğlu Divanı’na mukayyet bir şiir olarak telakki edilmiş olsa da Nizamoğlu’nun Divanı’nda bu şiirler yer almamaktadır. Kim tarafından yazıldığı tespit edilemeyen fakat aynı üslupla kaleme alınmış bu manzumelerin her iki şehirde de bir süre bulunmuş, tarikat müntesibi bir şair tarafından kaleme alındığı söylenebilir. Manzumelerde şehirlerin mimarisi, sosyal hayatı, beşerî özelikleri hakkında bilgiler verilmesinin yanı sıra kadın ve erkek güzellerinin tasviri de yapılmıştır. Özellikle Şam için yazılan ikinci manzumede şehrengizlerde tesadüf edilbilen müstehcen ve argo ifadeler de yer almaktadır. Bu açıdan manzumeleri şehrengiz olarak değerlendirmek mümkündür. Çalışmada da bu yöne vurgu yapan bir üslup benimsenmiştir.