Türkiye Güllerinin (Rosa L.) Yöresel Adları ve Yetiştikleri Yöreler

Özet: Güller, 0-3000 m aralığındaki rakımlarda, genellikle kireçtaşı ve volkanik arazilerde, drenajı iyi ve gevşek yapılı topraklarda yayılış göstermektedir. Türkiyenin hemen her yöresinde güller yetişmekte veya yetiştirilmektedir. Güllerden gıda, ilaç ve peyzaj sektörleri başta olmak üzere birçok alanda faydalanılmaktadır. Buna karşın, insanların bu bitkilere olan ilgisi giderek azalmakta ve şehirleşme baskısı ile birlikte güllerin genetik çeşitliliği zaman geçtikçe tehlike altına girmektedir. Bunun yanında, güllerin yöresel adları ve faydalanma şekilleri de her geçen gün unutulmaktadır. Bu çalışmada Türkiyede yetişen Gül taksonlarının yöresel adları ve yetiştikleri yörelerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma materyalinin önemli bir kısmını 2006-2009 yılları arasında TUBITAK projesi kapsamında Türkiye genelinden toplanan herbaryum örnekleri oluşturmaktadır. Çalışma sonucunda Türkiyede yetişen güllerden toplam 35 taksona ait 184 kayıt verilmiştir. Güller için toplam 37 farklı ismin kullanıldığı, bu bitkilerin halk arasında çoğunlukla Kuşburnu ve Şilan adlarıyla bilindiği belirlenmiştir. Çalışma kapsamında R. canina türü 11 farklı ilden, R. damascena var. trigintipetala 10 ilden ve R. foetida 8 ilden toplanmıştır. Türkiyede, bu cins içinde en geniş yayılışa sahip olan türün R. canina olduğu ve Göller Yöresinde ekonomik amaçla yetiştirilen R. damascenanın, İç Anadolu ve Kuzeydoğu Anadoluda da yayılış gösterdiği belirlenmiştir. Ayrıca, doğal güllerden olan R. dumalis, R. foetida ve R. hemisphaerica türleri ekonomik amaçlı olarak yetiştirilmektedir. Bu cinse ait en çok taksonun sırası ile Isparta, Erzincan, Antalya, Artvin, Konya, Gümüşhane ve Van illerinde yetiştiği belirlenmiştir.