TANZİMAT’IN TAŞRADA HUKUKÎLEŞME SERÜVENİ: MANİSA TİCARET MAHKEMESİ ÖRNEĞİ (1868-1908)

19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin Batı ile olan ticari ilişkilerinin yükselişe geçtiği bir süreç olmuştur. Bu nedenle Tanzimat sonrası hukuki alanda yapılan ilk yenilikler de ticaretle ilgiliydi. Şer’i hükümlerin ticari sahadaki yetersizliği yeni kanunların ve dolayısıyla bunları uygulayacak yeni mahkemelerin kurulması için uygun bir ortam sağlıyordu. Bu sebeple yabancı ve yerli teb’a arasındaki ticaret, hukuk ve ceza davalarına bakmak üzere karma mahkemeler kurulması yönünde bir karar alındı. Çalışma kapsamında ele almak gerekir ise 1868 tarihinde Manisa Sancağı’nda bir ticaret mahkemesi kurulması kararı alındığı görülmektedir. Bu bağlamda ıslahat hareketi sonrasında taşrada kurulmuş olan ticaret mahkemelerinden biri olan Manisa Ticaret Mahkemesinin kuruluş süreci, mahkeme görevlileri ve ticaret mahkemesi kararlarının uygulanması sürecindeki bürokratik işleyiş bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışma esnasında Osmanlı arşiv vesikaları ve vilayet salnamelerinden yararlanılarak Osmanlı Devleti’nin Batı’daki hukukî gelişmelere yanıt olarak oluşturduğu yeni yargı kurumlarının modernleşme sürecindeki temsili ve işlevsel boyutları taşra ölçeğinde incelenmiştir.