Sadi’nin Gülistan’ında Hayvan Teşbih ve Temsilleri

İnsan, var olduğundan beri eşyayı ve tabiatı anlayıpanlatma gayreti içerisinde olmuştur. Bunun için,bilinenlerden hareketle bilinmeyeni anlamlandırmaya veadlandırmaya çalışmıştır. İnsanoğlu gibi hayvanlar daçeşitli özellikler ve güdülerle yaratılmıştır. İnsan,yaratılışından beri hayvanlarla iç içedir. Onlardanözelliklerine göre istifade etmiş, bir kısmından da uzakdurmuştur. İnsan, binlerce yıldır birlikte olduğu buvarlıkların neredeyse bütün özelliklerini kavramıştır.Mitolojik pek çok anlatıda hayvanlara yer vermiştir. Yenivarlıkları ve eşyayı adlandırırken ya da tanımlarken onlarıhayvanlara teşbih ederek daha anlaşılır kılmıştır. Bu hayvanteşbihleri, zamanla gelişerek belagat unsuru hâlinegelmiştir. Fars edebiyatının XIII. yüzyıldaki meşhurmüelliflerinden olan Sadi-yi Şirazi de hayat tecrübelerininükteli şekilde anlattığı Gülistan adlı eserinde bu edebîsanatlardan sıkça yararlanmıştır. Sadi, hayvanlara dairteşhis ve teşbihe pek çok örnek vermiştir. Osmanlı Klasikdönem şairleri de hayvan teşbih ve temsilleriyle süslüsayısız şiir kaleme almıştır. Öyle ki hayvanların olaykahramanı olarak kullanıldığı müstakil eserler dahi kalemealınmıştır. Bu çalışma, söz konusu verilerin ışığında çeşitlimilletlerin mitolojik anlatılarında yer alan hayvanlara dairteşbih ve temsilleri ele almıştır. Gülistan’da geçenhayvanlar tasnif edilerek başlıklandırılmış ve buhayvanların edebiyatta değinilen özelliklerindenbahsedilmiştir. Ayrıca; birer mazmun olarak kullanılan buhayvanlar hakkında divan şiirinden örnekler verilmiştir.Ardından Sadi’nin Gülistan’daki örnekleri ele alınmıştır.